Bình minh trên hồ Kênh Lấp (kỳ cuối)

02/08/2019 - 06:37

Một góc hồ Kênh Lấp. Ảnh: H. Đức

Một góc hồ Kênh Lấp. Ảnh: H. Đức

Trước khi lên xe di chuyển khảo sát theo con đường bê-tông quanh hồ và đến các địa điểm khác, ông Khánh Hoan còn cho tôi biết ba tháng trước, khi cống ngăn hồ với môi trường bên ngoài còn chưa hoàn chỉnh, cũng tại vị trí này, ông dùng thiết bị xác định độ mặn nước của hồ là 0,8%o, trong khi bên ngoài là 12%o. Một sự chênh lệch rất lớn, gấp 15 lần! Bên ngoài mà ông vừa nêu chính là chỗ nối trực tiếp vào sông Ba Lai của con kênh năm xưa người Pháp cho đào, con sông mà lúc này chỉ cách chúng tôi không đầy 200m và được che khuất bởi chỉ một một rặng dừa nước. Ông nói thêm:

- Tiếc! Tôi đã không mang theo máy đo hôm nay, chứ nếu có, tôi tin độ mặn trong hồ là 0.

Và tôi cũng tin vào điều đó khi đã tận mắt chứng kiến công trình đang ở giai đoạn hoàn chỉnh, dự báo nhiều tín hiệu vui.

Nhà máy xử lý và cung cấp nước sạch Kênh Lấp nằm bên cầu Kênh 9A, gần đập cuối của hồ nước ngọt vừa được xây. Chúng tôi đến tham quan cơ sở và tìm hiểu hoạt động vận hành của hệ thống máy sau khi được lắp đặt. Dù hồ nước ngọt lúc còn đang giai đoạn chỉnh trang, triển khai các hạng mục phụ và chờ đợi nghiệm thu, nhưng để đáp ứng yêu cầu của người dân nên ngay sau khi nhà máy được xây dựng và lắp đặt xong các thiết bị, đã đi ngay vào vận hành thực hiện chức năng của nó.

Đứng tại lối đi được thiết kế trên cao cạnh đỉnh bồn chứa và các ngăn lọc nước, tôi nhìn thấy xung quanh bên dưới là những cánh đồng lúa xanh mơn mởn đang ở giai đoạn sau của thời kỳ sinh trưởng sinh dưỡng. Về mặt sinh học cây lúa, đây là giai đoạn cây cần rất nhiều nước để phân hóa, đẻ nhánh, phát triển hoàn chỉnh bộ lá làm tăng năng suất quang hợp và chuẩn bị làm đòng. Cả đến những cây rau sạch đang được chăm sóc trong nhà lưới của hợp tác xã trồng rau Phú Ngãi gần đó cũng có nhu cầu nước cao như vậy. Tôi chợt nghĩ ngay từ vụ sản xuất này, người nông dân đã có thể chủ động hơn các kế hoạch của mình. Cả trong mùa nắng họ cũng không còn quá lo toan và vất vả trong việc tính toán đến nguồn nước cung cấp cho cây trồng như trước đây.

Tôi hỏi kỹ sư Nguyễn Đình Dũng - Giám đốc nhà máy, về khả năng lọc và cung ứng nước của hệ thống. Anh nói:

- Nhu cầu nước sản xuất và sinh hoạt trên địa bàn huyện sẽ thay đổi theo mùa. Vào mùa mưa, mỗi ngày nhà máy thực hiện lọc 2.000m3, mùa khô sẽ tăng gấp đôi, khoảng 3.500 - 4.000m3. Tất nhiên về lâu dài, sau khi hệ thống ống dẫn đã hoàn chỉnh, nước từ đây sẽ phân bố đến cả 24 xã, thị trấn trong toàn huyện.

Về đường dẫn, anh nói nước ngọt thô lấy từ hồ sau khi được xử lý ở đây sẽ qua đường ống đến các trung tâm nước của các xã. Với đội ngũ 13 người hiện tại của nhà máy vừa đáp ứng các nhiệm vụ như quản lý, bảo trì, vận hành máy; phần đông anh em hàng ngày bám với công việc lắp đặt đường ống. Theo chủ trương đầu tư đã duyệt thì sau khi mạng lưới phân phối nước hoàn thành, toàn bộ có mấy chục cây số đường ống chính, chưa kể hệ thống đường nhánh phân bố đến các thôn ấp.

Có quá nhiều việc phát sinh từ một công trình phúc lợi cho một huyện, đòi hỏi phải có sự phối hợp đồng bộ của các bộ phận và đương nhiên, một yêu cầu cũng rất quan trọng là có sự đồng thuận của người dân. Trên đường đến hợp tác xã trồng rau Phú Ngãi, tôi hỏi anh Nguyễn Công Trọng có hay không những khó khăn gây trở ngại quá trình triển khai dự án và tổ chức thi công. Anh trả lời:

- Có, anh! Chủ yếu là một số trường hợp liên quan đến việc giải tỏa di dời. Điều đó làm sao tránh khỏi với một dự án quy mô tương đối lớn như thế này. Nhưng về cơ bản là thuận lợi.

Anh nói do lãnh đạo tỉnh cũng như chính quyền huyện Ba Tri xác định đây là công trình thiết thực, có ý nghĩa lâu dài nên đã có sự chỉ đạo và hỗ trợ sâu sát. Về chuyên môn thì Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn luôn theo dõi sát sao, cử cán bộ kỹ thuật có kinh nghiệm giám sát... Vì vậy, quá trình triển khai theo đánh giá đều đạt các yêu cầu kỹ thuật và đúng tiến độ. Đối với một số thắc mắc của người dân có đất nằm trong quy hoạch của dự án về vấn đề đền bù giải tỏa, địa phương và Ban Quản lý Dự án đều tiếp thu và giải quyết hợp tình hợp lý. Vì vậy không làm nảy sinh bất kỳ sự đình trệ nào làm ảnh hưởng tiến độ chung.

Điều anh Trọng vừa nói trùng hợp với đánh giá của chính quyền địa phương. Trao đổi với tôi vào cuối buổi sáng đi thực tế, Chủ tịch UBND xã Phú Ngãi Võ Minh Công cho biết: Những thắc mắc phát sinh ở người dân là điều có thể dự báo trước, bởi dự án liên quan trực tiếp đến quyền lợi và nghĩa vụ của họ. Anh nói thêm:

- Ngoài chuyện đền bù giải tỏa, một số bà con sợ rằng những tác động cải tạo và xây dựng mới như dự án đề ra có thể làm thay đổi dòng chảy, gây khó khăn với tập quán sản xuất lâu nay.

Anh Công cho biết, các thắc mắc phát sinh đó dù chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong dân cư của địa bàn nhưng đều được ghi nhận và sau đó được chính quyền cùng HĐND xã, huyện giải quyết thấu đáo. Điều cơ bản là hầu hết nhân dân đều nhận thức được lợi ích của dự án nên đã tạo ra sự đồng thuận với chủ trương của chính quyền. Anh nói thêm:

- Anh à! Chưa nói tác dụng tích cực của hồ nước ngọt đến sản xuất và sinh hoạt, nhất là về mùa khô mà điều đó giờ mọi người dân đều đã nhìn thấy. Còn những kết quả khác được tạo ra từ dự án cũng đã và đang mang lại lợi ích.

Theo anh Công, những kết quả khác đó là đường xá xung quanh khu vực hồ được tôn tạo kèm theo cảnh quan môi trường ở những nơi này cũng trở nên sạch đẹp, giao thông ở khu vực về mùa mưa thuận lợi đặc biệt là việc chuyên chở các sản phẩm nông nghiệp sau thu hoạch sẽ dễ dàng hơn thông qua đường bê-tông mới ở hai bên hồ nước nối từ lộ Phú Ngãi sang lộ Tân Xuân, đất khu vực quanh hồ được cải tạo. Bên cạnh đó, một phần quỹ đất được tạo ra qua dự án cũng góp phần vào việc phục vụ lợi ích cho người dân, cùng nhiều tiện ích khác phát sinh từ sau khi dự án hoàn thành.

Trong ngôi nhà ở ấp Phú Thuận bên con lộ Phú Ngãi, ông Mai Văn Kháng, một nông dân có nhiều kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp giới thiệu cho chúng tôi một phép tính. Nếu theo thói quen trồng lúa lâu nay của bà con thì mỗi vụ phải mất 3 tháng sau khi trừ chi phí và công cán, mỗi công đất có lãi khoảng 1 triệu đồng. Nếu chuyển sang trồng màu như rau muống chẳng hạn, chỉ tính một vụ trong một tháng lãi có thể 200 ngàn  đồng cho một liếp rau và mỗi công đất lên được 70 liếp. Vậy chỉ tính phần lãi một tháng từ một công đất trồng rau là 14 triệu đồng. Ông nhấn mạnh, đó chỉ mới là vụ rau trong một tháng chứ không phải 3 tháng như trồng lúa. Ông Kháng có cơ sở đánh giá điều đó bởi không chỉ là một người có kinh nghiệm trồng lúa, mà hiện nay, ông còn là Chủ nhiệm Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp Phú Ngãi. Tuy nhiên, theo ông, để có được kết quả đó phải thực hiện quy trình sản xuất đáp ứng đúng tiêu chuẩn VietGAP của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định. Ông Kháng nói:

- Để làm được điều đó, ngoài vấn đề cải tạo đất và tạo môi trường phù hợp, tất cả các công đoạn đều phải được xử lý đúng quy trình kỹ thuật đề ra. Điều quan trọng là phải đảm bảo nguồn nước sạch cung cấp cho cây rau.

Ông Kháng nói lâu nay xã có chủ trương chuyển dần từ lúa sang trồng màu và cây ăn trái nhưng vẫn còn một số trở ngại, trong đó có việc nguồn nước ngọt chưa đủ nhất là về mùa khô. Hồ chứa nước ngọt huyện Ba Tri đã mở ra khả năng vận động hiệu quả, thu hút số nông dân vào HTX nhiều hơn. Tôi hỏi:

- Diện tích trồng rau hiện nay của HTX mình là bao nhiêu?

- Trên 23ha! - Ông Kháng nhìn tôi - Nói thêm điều này là chúng tôi không ngại đầu ra. Thời gian qua, HTX ở đây đã giao dịch với nhiều công ty thu mua rau với số lượng lớn ở TP. Hồ Chí Minh. Hiện nay, những nơi đó đang đặt vấn đề và khuyến khích chúng tôi tăng số lượng cung cấp cho họ.

Như để chứng minh điều mình vừa nói, ông Kháng mở cặp lấy ra các tài liệu, trong đó có các văn bản liên quan giữa HTX nông nghiệp Phú Ngãi với một số công ty. Ông chỉ vào một trong số các văn bản ấy rồi nói:

- Đây, anh coi như Công ty Agrieco này! Họ đề nghị chúng tôi giao từ 7 đến 10 tấn rau mỗi ngày. Nhìn các con số như vậy thì ham lắm anh! Nhưng liệu khả năng mình, chúng tôi chưa dám ký hợp đồng mà chỉ mới dừng lại ở biên bản ghi nhớ thôi. Lấy một thí dụ, nếu người ta kiểm tra xác định rau của mình có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật thì cũng là mệt lắm!

Giọng ông có phần nuối tiếc vì chưa thể tận dụng được cơ hội từ nhu cầu của khách hàng và tôi hiểu điều đó. Bởi đã làm ăn kinh tế thì đòi hỏi phải tính toán thật kỹ. Khi đã ký kết hợp đồng chính thức rồi thì sai sót dù nhỏ thôi có khi cũng phải trả giá đắt. Để có được sản lượng cao và ổn định đáp ứng yêu cầu cung cấp cho các công ty chứ không chỉ mỗi Công ty Agrieco, thì ngoài mở rộng đất canh tác còn kèm phương thức tổ chức sản xuất hợp lý; trong đó có việc nâng cao được ý thức của người nông dân về vấn đề sản xuất sạch. Sau một lúc có vẻ trầm tư, ông Kháng nói tiếp:

- Nhưng gì thì cũng phải mạnh dạn chuyển đổi cây trồng mới có lối ra hiệu quả hơn. Trước mắt, để tăng diện tích đất trồng, chúng tôi bàn sẽ xin ý kiến UBND xã và huyện mượn tạm 45.000m2 mặt bằng tạo ra từ đất nạo vét làm hồ vừa rồi. Hiện huyện chưa có kế hoạch sử dụng, HTX tranh thủ dùng vào sản xuất vì lợi ích chung vậy.

Tiễn chúng tôi ra về, ông Kháng vẫn tỏ ra lạc quan. Đưa tay về phía hồ nước, ông nói:

- Cái khó nhất thì giờ đây tỉnh, huyện đã làm cho dân mình rồi. Sẽ không còn cảnh vất vả trong lo âu về nguồn nước tưới tiêu nữa. Tôi tin với hiệu quả trước mắt của hồ nước, người nông dân sẽ đồng tình nhiều hơn với chủ trương chuyển đổi cây trồng của chính quyền địa phương và kế hoạch của HTX đưa ra.

*

*   *

Lúc trở về, chiếc xe lăn bánh thật chậm trên con đường bê-tông để chúng tôi có dịp lần nữa nhìn kỹ hơn hồ nước. Ánh nắng giờ trở nên chan hòa chiếu xuống mặt hồ đang gợn sóng do những cơn gió nhẹ, tạo những tia phản chiếu lung linh thật đẹp. Hơn 800.000m3 nước đang chờ theo đường ống vào nhà máy xử lý trước khi tỏa đi đến khắp ruộng đồng và các khu dân cư, để rồi các trận mưa của những ngày tới cùng nguồn nước ngọt từ sông Hàm Luông theo con Kênh 9A lại vào đầy hồ. Cứ luân chuyển như vậy qua thời gian không xa, những cánh đồng trên vùng đất Ba Tri cuối nguồn sông Tiền ngày nào còn nhiễm mặn sẽ cho những vụ mùa bội thu. Hy vọng vào điều đó vì ngoài sự quan tâm đầu tư của tỉnh, Ba Tri vẫn còn đó rất nhiều những nhà quản lý giỏi có tâm huyết, những người dân giàu truyền thống của vùng đất “địa linh nhân kiệt” cùng những người lao động cần cù và sáng tạo.

Hẹn gặp lại Ba Tri để được hòa chung niềm vui nơi này với những thành tựu mới, nhất là trong sản xuất vào một ngày không xa.

Bút ký của Nguyễn Thảo Nguyên

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN