Đôi dòng suy nghĩ: Để Lịch sử trở thành môn học yêu thích

03/10/2018 - 08:27

Sinh thời, Bác Hồ đã từng nhấn mạnh: “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”. Môn Lịch sử trong hệ thống giáo dục phổ thông là một trong những môn học gần đây được nói đến rất nhiều, không phải bởi thiếu những người thầy giỏi mà môn học chưa thật sự trở thành tâm điểm thu hút học sinh bất kể người thầy có sử dụng phương pháp giảng dạy tiến bộ, hiện đại nào. Vậy làm thế nào để học sinh yêu thích môn Lịch sử?

Học sinh Trường Tiểu học Bến Tre cùng ôn bài môn Lịch sử và Địa lý. ảnh: Lê Uyên

Học sinh Trường Tiểu học Bến Tre cùng ôn bài môn Lịch sử và Địa lý. ảnh: Lê Uyên

Dạy học tích hợp

Trên thực tế đã có rất nhiều phương pháp được áp dụng. Đầu tiên là phương pháp dạy học tích cực, kích thích sự hăng hái của người học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Theo đó, người thầy cần chú trọng truyền đạt những thông tin cơ bản, dưới dạng thông sử (nhất là đối với học sinh cấp tiểu học, THCS), chính yếu, tránh đào sâu những thông tin vụn vặt không cần thiết, còn lại, nếu muốn, học sinh tự tìm kiếm thêm qua sách báo, mạng Internet… Người thầy quan tâm hướng dẫn học sinh kỹ năng khai thác tài liệu, suy luận, phân tích, đặt và giải quyết vấn đề…

Với phương pháp dạy học tích hợp kết hợp với phương pháp đặt vấn đề (hay truy nguyên), người học được tiếp cận các sự kiện lịch sử không phải chỉ ở những con số, những sự kiện đã diễn ra mà còn hiểu được nguyên nhân, bối cảnh lịch sử dẫn đến sự ra đời sự kiện, kết quả và ý nghĩa của sự kiện có tác động như thế nào đến tiến trình cách mạng của đất nước, quê hương. Trong điều kiện hiện nay, có thể người học còn được biết đến thân thế, sự nghiệp, động lực của lực lượng tiến hành các sự kiện và cả diễn biến tư tưởng của đối phương.

Bằng phương pháp trực quan, người học biết rõ địa danh nào gắn liền với sự kiện gì, danh nhân lịch sử nào gắn với những chiến tích anh hùng nào để hiểu thêm, nhớ lâu hơn tri thức lĩnh hội được. Trong điều kiện thời lượng chương trình lên lớp có hạn của giáo dục phổ thông hiện nay, để hiểu thêm, biết sâu hơn các sự kiện lịch sử, đòi hỏi người học phải có khao khát tìm tòi, chịu khó thu thập thông tin, khai thác tốt tài liệu, tăng cường nghiên cứu, đọc sách báo… để tìm hiểu sâu những vấn đề liên quan. Biển học bao la, môn học nào cũng luôn đòi hỏi sự kiên trì và đam mê thực sự. Khi có nó, người học sẽ tự ý thức rằng mình học là để thỏa mãn đam mê, học để cho mình thì sở học sẽ ngày càng tiến phát.

Với việc sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy gắn liền với tham quan thực tế; sử dụng tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ và các phương tiện thính thị, phim ảnh kèm theo sự phân tích của người thầy sẽ giúp học sinh dễ nhớ, tránh được phương pháp học vẹt, đơn điệu, mau quên. Kiến thức Sử - Địa sẽ khắc sâu vào trí nhớ học sinh qua các câu chuyện lịch sử, các chuyến tham quan thực địa (bảo tàng, các di tích, tượng đài, công trình lịch sử…), mắt thấy, tai nghe thuyết minh về những di tích, sự kiện, hiện vật lịch sử thì sẽ dễ ấn tượng và nhớ lâu hơn.

“Dạy con từ thuở còn thơ”

 Người xưa từng nói: “dạy con từ thuở còn thơ”. Người học sinh đam mê môn Lịch sử phải được dẫn dắt, thu hút từ những năm đầu cấp tiểu học, thậm chí được giáo dục từ trong gia đình khi còn thơ bé. Ở tuổi đó, các em có thể chưa hiểu được những sự kiện lịch sử lớn lao nhưng lại rất dễ khắc sâu vào trí nhớ những nhân vật anh hùng, những huyền thoại, những tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, về những đức tính cao đẹp của người xưa… để hun đúc, nuôi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, từ đó thúc đẩy các em đam mê, ham muốn được học nhiều hơn khi lớn lên. Do vậy, môi trường gia đình với vai trò tác động ban đầu, gợi mở của phụ huynh và sự dẫn dắt của người thầy là vô cùng quan trọng trong việc học môn Lịch sử của học sinh.

Một học sinh giỏi môn Lịch sử, bằng phương pháp luận sử học, chắc chắn những môn học liên quan thuộc khối xã hội cũng thuận lợi hơn trong quá trình tiếp cận. Ví dụ, ở môn Văn, khi học về văn học cách mạng, người học sẽ xâu chuỗi được tiến trình lịch sử trong các tác phẩm văn học, từ đó dùng phương pháp đối chiếu, so sánh, liên hệ sẽ giúp cho tri thức văn học chắc chắn hơn, hiểu sâu sắc vấn đề hơn. Hay ở môn Sinh học, dùng tư duy lịch sử phát triển của sinh vật, từ thực vật đơn bào đến đa bào, động vật từ loài vượn tiến hóa thành loài người, hay từ học thuyết Đác-uyn đến các học thuyết di truyền sau này... đều có tiến trình lịch sử rõ ràng, gắn với những tên tuổi, hoàn cảnh lịch sử cụ thể... và các vấn đề liên quan ở các môn học hiện nay đều đã được in thành ấn phẩm hoặc tận dụng truyền tải dưới nhiều hình thức thuận lợi rất nhiều cho những ai nghiên cứu đúng hướng, đam mê thật sự.

Mặt khác, có thể dùng các phương tiện của các môn học khác để giảng dạy trong môn lịch sử. Ví dụ, một sự kiện, câu chuyện lịch sử có thể được truyền tải bằng văn học, kể chuyện, thơ, nhạc, kịch, sân khấu hóa, … để thu hút người học. Những cuộc thi tìm hiểu lịch sử góp phần động viên học sinh nghiên cứu các giải pháp để học tập về lịch sử, từ đó, củng cố niềm đam mê đối với những học sinh có năng khiếu. Qua đó, nhà trường khuyến khích học sinh tìm tòi, nghiên cứu nhằm nuôi dưỡng những nhân tố tích cực, đào tạo những người học trò giỏi môn Lịch sử sau này.

Chủ động vươn lên làm chủ tri thức

Trong điều kiện khoa học công nghệ phát triển như hiện nay, lối học nhồi nhét, học tới đâu biết tới đó đã rất lạc hậu. Mỗi học sinh phải tự lựa chọn cho mình một động lực học tập đúng đắn, phải tự vươn lên làm chủ tri thức, xóa bỏ càng sớm càng tốt tư duy lệ thuộc, thầy chưa dạy thì chưa tìm hiểu đến. Người học chủ động là khi lên lớp dành thời gian để trao đổi những vấn đề trong sách chưa đề cập hoặc những vấn đề liên quan theo phương pháp “truy nguyên” thì việc học mới tiến bộ. Cũng như có chủ động trong sự học thì người ta mới dễ dàng chủ động trong cuộc sống của mình vậy.

Khi thầy và trò cùng nghiên cứu, tìm hiểu sâu những vấn đề liên quan đến môn học thì cả thầy và trò cùng học, có như vậy thì trường học mới thật sự là nơi nuôi lớn những nhà tư tưởng và sản sinh những nhân tài thực thụ. Nhưng bằng cách nào đi nữa, thì bao giờ học sinh cũng cần có những bộ sách cơ bản và chuyên sâu về lịch sử tương ứng với chương trình, chí ít thì mỗi học sinh tự trang bị cho mình bộ biên niên các sự kiện lịch sử của đất nước và thế giới để làm bức cẩm nang tra cứu trong suốt quá trình học tập.

Ngoài ra, thông qua những bộ phim sử Việt, những chương trình văn hóa nghệ thuật trên các phương tiện thông tin đại chúng được phát sóng thường xuyên... thông qua giáo dục gia đình, nhà trường sẽ giúp học sinh có cái nhìn tổng quan về bối cảnh lịch sử, đặc điểm, truyền thống văn hóa dân tộc, nhận thức về thời đại mình đang sống, từ đó dễ dàng tiếp thu kiến thức môn Lịch sử ở nhà trường...

Có thể nói, yêu Sử, tức là người ta đã sải một bước chân mạnh mẽ khi bước vào đời với hành trang là tình yêu quê hương, đất nước, yêu thương con người. Từ đó luôn trân trọng, gìn giữ và phát huy những giá trị bản sắc, truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Đặng Tuấn

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN