Những điều chưa biết về cuộc Đồng Khởi ở Bến Tre và bà Nguyễn Thị Định (tiếp theo kỳ trước)

13/01/2010 - 09:24
Bà Nguyễn Thị Định vá áo cho chiến sĩ trong chiến khu Đông Nam bộ năm 1968. Ảnh tư liệu

Vở nhạc kịch đầu tiên về phong trào Đồng Khởi
Năm 1967, xưởng phim Bát Nhất nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa dàn dựng vở nhạc kịch rất công phu và hoành tráng mang tên “Lửa hận rừng dừa” dài 58 phút được ghi hình bằng phim nhựa màu, nội dung ca ngợi cuộc đấu tranh của nhân dân miền Nam Việt Nam, trong đó dành phần lớn thời lượng mô tả phong trào Đồng Khởi, khắc họa hình ảnh của một người phụ nữ dẫn đầu “đoàn quân nhân dân”, trong đó có đội quân tóc dài mà ai xem cũng biết đó là bà Nguyễn Thị Định.

Điều nầy nói lên sức lan tỏa mãnh liệt của phong trào Đồng Khởi trong thập niên 60 không chỉ ở nước ta mà còn tác động lớn đến các nước trên thế giới. Điều kỳ lạ là trong thời gian này, bản phim không hiểu bằng cách nào đưa được từ miền Bắc vào chiếu rộng rãi trong các vùng giải phóng ở một số tỉnh như Bến Tre, Kiên Giang, Cà Mau, Cần Thơ, người dân nô nức lội bộ, bơi xuồng đến xem, bất chấp đồn bót của quân đội Sài Gòn đóng ngay bên cạnh. Bộ phim góp phần cổ vũ rất lớn tinh thần đấu tranh chống Mỹ của quân dân miền Nam lúc bấy giờ. Rất nhiều người xem hiện nay còn sống và nhớ rõ sự kiện này (như ông Lê Huỳnh, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre, ông Trần Chí Kông, biên tập -hãng phim TFS).
Có một bản “Tổng kết 10 năm Đồng Khởi” được viết trong rừng miền Đông
Là một trong số những người lãnh đạo phong trào Đồng Khởi Bến Tre, năm 1965, bà Nguyễn Thị Định được Trung ương phong làm Phó tư lệnh các lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam. Ít người biết rằng, trong hoàn cảnh cuộc chiến đang hồi ác liệt và bận rất nhiều công việc nhưng trong thời gian ở chiến khu miền Đông, Phó Tư lệnh Nguyễn Thị Định vẫn dành thời gian suy nghĩ về sức mạnh của những ngọn đuốc lá dừa cùng âm vang của tiếng mõ năm xưa. Bà đã có ý thức tập hợp tư liệu và trí nhớ của mình cùng trí tuệ của Trung ương Cục miền Nam viết thành bản “Dự thảo tổng kết phong trào Đồng Khởi năm 1960 của tỉnh Bến Tre” rất có giá trị. Bản dự thảo đượm mùi thuốc súng miền Đông ấy dài 34 trang đánh máy gồm 5 phần: Tình hình địch trước ngày Đồng Khởi; tình hình ta trước ngày Đồng Khởi; học tập triển khai tinh thần Nghị quyết 15 của Trung ương; diễn biến Đồng Khởi (đợt 1, đợt 2); những bài học kinh nghiệm.
Khi hoàn thành bản dự thảo, bà Nguyễn Thị Định lập tức chuyển về cho Tỉnh ủy Bến Tre với các dòng chữ (trích nguyên văn):
“ Các đ/c thân mến!
Sắp đến kỷ niệm 10 năm Đồng Khởi, tôi cố gắng sưu tầm một số tình hình qua “Bản tổng kết 10 năm” của bộ phận bảo tồn bảo tàng của Cục Chính trị được một số các đ/c TU Bến Tre thông qua, cộng với sự hiểu biết của tôi. Tôi cố gắng tổng kết lại thành phong trào Đồng Khởi năm 60 để làm tài liệu nghiên cứu có tánh chất lịch sử của tỉnh nhà.
Chắc chắn nó không thể đầy đủ được, tôi rất mong được các đ/c đóng góp thêm để tôi sớm hoàn thành bản tổng kết.
Khi nhận được tài liệu, các đ/c trả lời cho biết.
Viết xong ngày 30-10-69.
Nguyễn Thị Định.”
Đây có thể được xem là bản tổng kết đầu tiên được viết một cách có hệ thống và khoa học về cuộc Đồng Khởi Bến Tre. Bản dự thảo này được Tỉnh ủy Bến Tre lưu giữ cho đến ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, trở thành tài liệu quan trọng trong việc biên soạn lịch sử  Đảng bộ tỉnh, tổ chức các cuộc hội thảo tổng kết chiến tranh cũng như hoàn thành quyển sách “Huyền thoại quê hương Đồng Khởi” sau này.
Phong cách Nguyễn Thị Định…
Đồng Khởi Bến Tre đã sản sinh ra một lực lượng đặc biệt: Đội quân đầu tóc mà sau này Bác Hồ gọi là “Đội quân tóc dài” được cả thế giới biết đến. Những người phụ nữ làm công tác đấu tranh chính trị “đi như nước lũ tràn về” được tổ chức chặt chẽ, nhiều tầng nhiều lớp, có lực lượng dự bị, hậu cần, giao liên, có nội tuyến. Phía sau đội quân hùng hậu này là một vị tư lệnh tài ba: Bà Nguyễn Thị Định.
Nhiều người trực tiếp tham gia kể lại, trong lúc chỉ đạo cuộc đấu tranh, cô Ba Định thường mang theo bên mình một giỏ trầu, cô ăn trầu nhiều những lúc căng thẳng hay phải xử lý những trường hợp nan giải, sau này về Bộ Chỉ huy Miền, cô mới thôi không ăn trầu. Cô thường mặc bộ đồ bà ba đen, cổ quấn khăn rằn. Cách quấn khăn của cô cũng rất đặc biệt: chỉ quàng qua cổ rồi cột lại ở phía trước bằng một nút thắt. Nhà văn Nguyễn Hồ nhận xét: “Kiểu quấn khăn của cô Ba Định được nhiều người bắt chước,  đặc biệt là phụ nữ trong vùng giải phóng, nữ diễn viên các đoàn văn công, dường như chiếc khăn rằn quấn cổ đã trở thành biểu tượng của người phụ nữ miền Nam trong cả thời kỳ chống Mỹ”. Vào chiến khu miền Đông đảm nhận cương vị Phó Tư lệnh, bà vẫn giữ y cách ăn mặc như vậy. Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt nhất, có một đoàn cán bộ miền Nam vượt Trường Sơn ra Bắc, bà Nguyễn Thị Định gửi tặng Bác Hồ một chiếc khăn rằn để Bác dùng trong những ngày trời trở lạnh và để nhớ tới miền Nam. Bác Hồ cũng xúc động tặng lại bà một chiếc lược làm bằng xác máy bay Mỹ. Sau khi Bác mất, chiếc khăn được cẩn thận lưu vào kho kỷ vật, còn chiếc khăn chúng ta thấy hiện nay đang trưng bày tại Bảo tàng Hồ Chí Minh tại Hà Nội là chiếc khăn được phục chế.
Trong thời gian cùng Tỉnh ủy Bến Tre lãnh đạo Đồng Khởi, ít ai biết bà Nguyễn Thị Định cũng rất quan tâm đến công tác tuyên truyền. Nhà báo Lê Chí Nhân, lúc đó là phóng viên báo Chiến Thắng (nay là báo Đồng Khởi) của Bến Tre kể: “Chị Ba nói với tôi, mình viết báo cho người dân trong tỉnh đọc không chưa đủ, phải viết cho cả nước biết đến việc làm của mình để động viên nhân dân. Tôi hỏi: “Làm sao gửi đăng cho cả nước biết?” Chị Ba trả lời: “Ậy, cậu cứ viết đi, tôi sẽ có cách”. Bài báo mang tựa đề “Thư Bến Tre” của ông Lê Chí Nhân viết về phong trào Đồng Khởi được bà Định bố trí gửi theo chiếc ghe bầu của ông Đặng Bá Tiên (Sáu Giáo) có nhiệm vụ vượt biển ra miền Bắc vào tháng 6-1960 để báo cáo với Trung ương và Bác Hồ tình hình của Bến Tre. Bài báo sau đó được đọc trên Đài Tiếng nói Việt Nam, in trong tập “Từ tuyến đầu Tổ quốc” và đặc biệt là được nhà thơ Tố Hữu dựa vào để viết bài thơ nổi tiếng “Lá thư Bến Tre”. Ông Đặng Bá Tiên báo cáo diễn biến 2 đợt Đồng Khởi tại nhà riêng của đ/c Lê Duẩn, hôm sau được báo cáo ngay tại Đại hội lần thứ V của Trung ương đang diễn ra, Bác Hồ đặc biệt quan tâm đến đội quân tóc dài cùng phương pháp đấu tranh 2 chân 3 mũi, Bác nói:”Chỉ huy như vậy xứng đáng là một vị tướng”.

(Còn tiếp)

Hữu Vinh

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN