Cây đa cổ thụ Đình Phước Tuy

07/11/2014 - 07:16
Cây đa cổ thụ Đình Phước Tuy. Ảnh: T.H.H.

Theo truyền tụng từ nhiều đời, để đáp ứng về mặt tinh thần của người dân làng Phước Tuy, huyện Ba Tri và cũng để có một nơi họp mặt, sinh hoạt vui chơi, ông Trần Văn Đạo - một trong những người đến khai khẩn đầu tiên và sinh sống lâu đời ở vùng đất này - đã khởi xướng xây cất một ngôi đình tại đây.

Sau thời gian tổ chức vận động quyên góp của cải, vào năm 1820, ngôi đình đã được dựng lên trên phần đất của ông Nguyễn Văn Luông hiến cúng (ấp Phước Thới hiện nay). Lúc đầu, đình được xây dựng chỉ bằng cây lá đơn sơ. Đến thời vua Tự Đức (Tự Đức ngũ niên tức năm Tự Đức thứ 5), các vị bô lão trong làng dâng sớ lên vua Tự Đức xin ban sắc phong cho đình và được chuẩn y. Đình thờ vị thần Thành Hoàng bổn cảnh, được sắc phong vào ngày 29-11 năm Tự Đức thứ 5. Từ đó, Đình Phước Tuy không chỉ là nơi đáp ứng nhu cầu về tâm linh của nhân dân trong làng, là nơi thờ phụng, tưởng nhớ các bậc tiền nhân có công khai hoang, mở đất, lập làng, các bậc anh hùng xả thân vì nước, mà còn là nơi sinh hoạt, hội họp, giao lưu văn hóa của người dân làng.

Trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, đình đã có diện mạo khang trang, kiên cố. Đình được xây dựng theo hình chữ Nhất, bao gồm các hạng mục: tiền đình là bức bình phong đắp nổi “Long mã phụ hà đồ”, hai bên tả hữu là hai ngôi miếu: Thổ thần và Chúa xứ nương nương, cùng với bàn thờ Thần Nông. Đình chính có kết cấu ba gian, hai chái, năm căn và chia làm 4 khu vực: Võ ca, Võ qui, Chính sự, Tiền vãng - Hậu vãng. Đình còn lưu giữ nhiều hoành phi, câu đối, liễn đối bằng chữ Hán có giá trị.

 Bức bình phong Đình Phước Tuy. Ảnh: T.H.H.

Đình Phước Tuy có tổng diện tích 2.250m2, nằm tại trung tâm xã Phước Tuy. Hàng năm, đình tổ chức hai lệ cúng Kỳ yên, bao gồm: Hạ điền (16 và 17-4 âm lịch), Thượng điền (16 và 17-11 âm lịch), Lễ Tam nguyên (thường gọi là Tam ngươn), là lễ ba ngày rằm lớn trong năm, bao gồm: Thượng ngươn (rằm tháng Giêng âm lịch), Trung ngươn (rằm tháng Bảy âm lịch), Hạ ngươn (rằm tháng Mười âm lịch). Ngoài ra, còn có các lễ hội khác như: Tết Nguyên đán (từ 30 tháng Chạp đến mồng 3 Tết), Tết Đoan ngọ (mùng 4 và 5-5 âm lịch), Tết Trung thu (rằm tháng Tám âm lịch). Đình gắn liền với sự kiện Luật 10/59 khi Mỹ - Diệm lê máy chém về Bến Tre để khủng bố tinh thần, giết hại những người yêu nước. Trên địa bàn tỉnh Bến Tre, chúng biến các đình: Hội Yên (Mỏ Cày), Bình Hòa (Giồng Trôm), Phước Tuy (Ba Tri), Bình Huề (Bình Đại) thành trại giam, nơi tra tấn, giết người man rợ. Lực lượng công an Ngô Quyền đóng tại Đình Phước Tuy chỉ trong vòng 5 tuần lễ (từ ngày 21-11 đến ngày 25-12-1959 âm lịch) nhưng chúng đã bắt về đây giam cầm hàng trăm cán bộ, đảng viên, quần chúng yêu nước và người dân vô tội.

Trong sân đình hiện có ba gốc đa cổ thụ: bên tả một gốc, bên hữu hai gốc, đặc biệt là gốc đa phía hữu nằm gần đường dân sinh. Đây là một gốc đa rất lớn, chu vi nhiều người ôm mới hết. Gốc đa xù xì, rễ nổi lên gân guốc rêu phong. Gốc chính đã khô nhiều chỗ, chỉ còn lại các gốc và rễ phụ thòng xuống bám đất để nuôi sống cây qua hàng thế kỷ. Trong gốc và trên thân cây có một số cây sống bám theo như cây duối, tầm gửi... Có một số nhánh lớn đã khô nhưng rễ vẫn vươn ra xa bám đất, tán cây tỏa rộng bóng mát. Thân cây có dấu hiệu mục rỗng bên trong. Theo các vị cao niên, có thể là cây đa này được trồng cùng lúc tạo dựng đình, tức là cách đây gần 200 năm. Những gốc đa cổ thụ như thế này ở Bến Tre hiện nay rất hiếm, đếm trên đầu ngón tay. Cây đa cổ thụ này đã chứng kiến bao sự thăng trầm của lịch sử qua các thời kỳ, từ phong kiến đến chống Pháp, chống Mỹ và xây dựng đất nước.

Có một số câu chuyện liên quan đến sự linh thiêng của đình và cây đa cổ thụ này. Hàng năm, từ tháng Năm âm lịch, chim heo thường về cây đa này để xây tổ đẻ trứng. Ngày nọ, có tên cò Xám (đang đóng quân trong đình) hứng chí dùng súng bắn chim đang đậu trên ngọn cây đa, làm chim trúng đạn rơi xuống đất. Sau đó tên này bị hộc máu chết luôn. Địch bắt đầu hoang mang, lại thêm tác động của bà con quanh vùng rằng Đình Phước Tuy rất linh thiêng, ai làm điều ác sẽ bị thần quở phạt, bọn chúng vội vã rút quân, nhưng không quên mang theo nhiều tù nhân đến Đình Bình Hòa (Giồng Trôm) tiếp tục gây tội ác.

Với giá trị lịch sử trên, thiết nghĩ cần có biện pháp bảo tồn cây đa cổ thụ này vì đây là một cây đa quý hiếm ở Bến Tre. Cần tỉa bớt nhánh khô, chặt bỏ những cây tầm gửi ở gốc cây, bón phân, xịt thuốc chống mối mọt cho cây...

Trần Hoàng Huấn

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN