Cây dừa và sự phát triển bền vững

01/12/2014 - 07:22

Nhờ ngọt hóa, vườn dừa Châu Bình (Giồng Trôm) phát triển xanh tốt. Ảnh: Hữu Hiệp

Kỳ 1: Dừa là “cây của sự sống”

Cây dừa có một lịch sử gắn bó lâu đời với người dân đất cù lao. Từ buổi đầu khai hoang lập ấp đến những ngày đầu chống quân xâm lược, rồi trải qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ gian khổ, cây dừa là người bạn thân thiết, đã nuôi dưỡng, che chở bộ đội và vây quân thù, cùng với những người con của quê hương làm nên bao chiến thắng vẻ vang.

Cây dừa cũng đã đi vào thơ ca, nhạc họa, góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần, hình thành nét văn hóa độc đáo được lưu truyền và bồi đắp qua nhiều thế hệ. Với những giá trị lớn lao cây dừa mang lại, có thể khẳng định rằng dừa là “cây của sự sống”.

Những công dụng từ dừa

Một trong những sản phẩm gần gũi trong đời sống hàng ngày là dầu dừa, với cách chế biến đơn giản mà từng hộ gia đình có thể làm được. Dầu dừa được dùng để chế biến nhiều món ăn thơm béo, đậm đà mà không lo cholesterol. Ngày trước dầu dừa còn được dùng để xức tóc, làm xà phòng, thậm chí dùng để đốt đèn. Ngày nay, dừa đã phát huy công dụng tối đa, với hàng trăm mặt hàng có giá trị xuất hiện trên thị trường trong và ngoài nước, như: cơm dừa nạo sấy, kẹo dừa, bánh tráng dừa, thạch dừa, nước cốt dừa, chỉ xơ dừa, thảm xơ dừa, vỏ dừa xắt lát, than thiêu kết, than hoạt tính…

Bên cạnh đó, một công dụng rất phổ biến khác của dừa là dùng để làm nhà sẽ rất bền chắc và thoáng mát, đẹp đẽ. Nếu chỉ tính riêng mặt hàng thủ công mỹ nghệ từ dừa, thị trường đã có đến cả ngàn mẫu mã, hình dáng khác nhau dùng để trang trí và sử dụng trong đời sống. Bằng tình yêu và sự cần cù, sáng tạo của người dân cù lao, cây dừa có thể được biến hóa nên hàng ngàn kiểu dáng và kích cỡ khác nhau, qua đó đã nâng giá trị kinh tế lên cao rất nhiều lần.

Bến Tre là tỉnh có diện tích dừa lớn nhất nước, hiện trên 68 ngàn hec-ta, sản lượng hàng năm khoảng trên 400 triệu trái. Một bộ phận không nhỏ người dân trên địa bàn nông thôn có cuộc sống liên quan đến cây dừa. Ngoài việc cho trái mang lại nguồn thu hàng tháng, cây dừa tạo ra việc làm cho hàng ngàn lao động địa phương, từ việc thu hoạch, vận chuyển, sơ chế... Có thể nói, dừa đã đóng góp quan trọng vào công tác giải quyết việc làm và xóa đói giảm nghèo của tỉnh nhà.

Vườn dừa ngày càng phát triển ở xã Hưng Lễ (Giồng Trôm). Ảnh: H. Vũ

Những năm qua, nhiều sản phẩm từ dừa của Bến Tre đã mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể, đóng góp nhiều vào xây dựng nên thương hiệu các sản phẩm của quê hương. Hàng năm, giá trị sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp ngành dừa chiếm từ 22%-25% trong tổng giá trị sản xuất công nghiệp, đạt từ 60-90 triệu USD, chiếm 47% giá trị xuất khẩu, đứng hàng thứ hai sau xuất khẩu thủy sản. Mức dao động của giá xuất khẩu dừa tại Bến Tre từ 7-10 ngàn đồng/trái, cao nhất là 11.900 đồng/trái vào tháng 10-2011.

Cây dừa với ứng phó biến đổi khí hậu

Là cây trồng truyền thống, cây dừa dễ dàng thích nghi với điều kiện tự nhiên đa dạng của tỉnh nhà, từ vùng nước ngọt đất đai màu mỡ, đến vùng nước lợ và bị mặn xâm nhập. Đặc biệt là trước những tác động do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, cây dừa thêm lần nữa tỏ ra “vững vàng”.

Theo PGS, TS. Phạm Văn Dư - Cục phó Cục Trồng trọt phụ trách phía Nam, thì cây dừa là cây có phổ thích nghi rộng, chịu đựng được các điều kiện khắc nghiệt của thiên tai. Cụ thể, nó có thể sống được từ vùng nước ngọt, nước lợ đến nước mặn lên đến 8%o. Mặt khác, nó có thể sống ở vùng đất phì nhiêu đến những nơi nghèo dinh dưỡng. Về ý nghĩa môi trường, cây dừa rất thích hợp để xen canh nhiều loại cây trồng. Điều này vừa có thể giúp tăng thu nhập trên cùng một diện tích, vừa tạo ra một hệ sinh thái bền vững.

Trong các hội thảo về tác động của biến đổi khí hậu trong những năm gần đây, các ngành chức năng đánh giá cao cây dừa về khả năng chống chịu được các nguy cơ như diễn biến thời tiết bất thường, bão tố và ngập lụt... Theo Viện Nghiên cứu dầu và cây có dầu, cây dừa chính là lời giải đáp cho nguy cơ biến đổi khí hậu và nước biển dâng, là cây của mục tiêu thiên niên kỷ.

Hệ thống rễ dừa phần lớn tập trung ở xung quanh gốc trong vòng bán kính 1,5-2m và có thể ăn sâu đến 4m. Với cấu tạo rễ chằng chịt và bám sâu vào lòng đất, dừa có thể giữ đất rất tốt và giữ nước cho đất, chống xói mòn, lở đất, khô hạn, lũ lụt và có tác dụng ngăn mặn. Vườn dừa góp phần điều tiết dòng chảy trên mặt đất, bảo vệ, cải tạo làm tơi xốp đất, giữ nước cho sản xuất, hạn chế sức phá hoại của gió, ngăn sự di chuyển của cát vào sâu đất liền, ngăn chặn gió bão… Việc tạo nên các thảm cây xanh sẽ làm tăng chất lượng nước các thủy vực do hấp thụ chất ô nhiễm từ nước chảy tràn bề mặt, làm giảm lượng nước tập trung vào nguồn nước mặt và tăng trữ lượng nước ngầm.

Cây dừa không chỉ mang đến các giá trị vật chất và tinh thần cho đời sống sinh hoạt của người dân thời gian qua, mà còn chứng tỏ sự “năng động” của mình trên đường hội nhập và phát triển.

Kỳ 2: Cây dừa trên đường hội nhập và phát triển

CẨM TRÚC

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN