Cung đàn quê hương

17/04/2012 - 15:55
Họa sĩ Lê Dân (bên trái) và nghệ nhân Ba Sơn với thân cây dừa cắt ngang làm bầu vang của đàn kìm. Ảnh: P.Yến

Với 27 món thuộc 10 chủng loại, bộ nhạc cụ dân tộc (NCDT) bằng chất liệu từ cây dừa của Bến Tre do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) bảo trợ cho họa sĩ Lê Dân (Lê Thanh Liêm) thực hiện, đã được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam công nhận kỷ lục với tên gọi: Kỷ lục Chế tác nhạc cụ dân tộc bằng chất liệu từ cây dừa. Có thể nói, đây không chỉ là niềm vinh dự của riêng cá nhân người chế tác...

Bộ NCDT nêu trên có 10 chủng loại gồm: đàn cò (4 cây), đàn gáo (4 cây), đàn kìm hay còn gọi là đàn nguyệt (3 cây), đàn sến (2 cây), đàn tranh (2 cây), đàn bầu hay còn gọi là đàn độc huyền (3 cây), đàn guitare điện (2 cây), trống (3 cái), mõ (2 cái), kèn gỗ (2 cái). Bộ NCDT này vừa được công nhận kỷ lục trong dịp Festival Dừa Bến Tre lần III năm 2012. Đây là bộ NCDT được làm bằng chất liệu dừa có nhiều món và nhiều chủng loại được xác nhận chế tác thành công đầu tiên tại Bến Tre nói riêng và toàn quốc nói chung.

Tất bật để bộ nhạc cụ dân tộc... “chào đời”

Họa sĩ Lê Dân cho biết, ông đã ấp ủ ý tưởng thực hiện bộ NCDT từ khá lâu nhưng vì nhiều lý do nên ông chưa thể đưa vào thực tiễn. Đến khi Bến Tre xây dựng kế hoạch tổ chức Festival Dừa lần III năm 2012, ông đã quyết định thực thi ý tưởng của mình. Đầu tiên, ông tìm đến nghệ nhân Ba Sơn (Võ Văn Bá) là người bạn thân từ thời kháng chiến, đồng thời, cũng là người am hiểu sâu về lĩnh vực này để cùng bàn bạc việc tiến hành thực hiện và được sự đồng tình ủng hộ ngay của nghệ nhân này. Nghệ nhân Ba Sơn từng là nhạc công của Đoàn Văn công Giải phóng Bến Tre những năm trước giải phóng và từng chế tác nhiều loại đàn.

Để có thể “danh chính ngôn thuận” cho bộ NCDT đi vào thực tiễn, họa sĩ Lê Dân đã trình bày ý tưởng và kế hoạch chế tác của mình đến Sở VHTT&DL, ông đã được Sở đồng thuận và nhận làm đơn vị bảo trợ. Đó là những ngày đầu tháng 8 năm 2011. Họa sĩ Lê Dân và nghệ nhân Ba Sơn đã nhanh chóng tiến hành chế tác hoàn chỉnh 1 cây đàn cò và 1 cây đàn gáo (đây là những cây đàn đầu tiên trong bộ NCDT) và trình lãnh đạo Sở xem qua. Nhận được sự hài lòng của lãnh đạo Sở và sự đánh giá tốt của những người chuyên môn về 2 cây đàn đầu tiên, họa sĩ Lê Dân và người bạn đồng hành đã phấn khởi bắt tay vào thực hiện các cây đàn tiếp theo để kịp ngày “ra mắt” trong Festival Dừa. Ủng hộ việc chế tác của ông, Trung tâm Văn hóa tỉnh đã hỗ trợ một số cây dừa lão trong khuôn viên trung tâm để ông thuận lợi trong việc lựa chọn nguyên liệu phù hợp.

Theo họa sĩ Lê Dân, một cây đàn không tốn nhiều gỗ dừa nhưng để đàn có độ bền, đẹp thì người chế tác phải chịu khó lựa cho được gỗ dừa lâu năm, tốt nhất là gỗ phải có độ tuổi từ 80 năm trở lên (nếu ít hơn vẫn chế tác được nhưng không bền và vân gỗ không đẹp). Mỗi cây đàn khi đã hoàn chỉnh về “hình thể” thì ông bắt đầu thử nghiệm về âm thanh, độ ngân của đàn. Chưa yên tâm, ông đem đàn cho một số bạn bè trong giới chuyên môn thử lại, đến khi số đông ưng ý thì ông mới vững dạ. Đến cuối tháng 2-2012, bộ NCDT được hoàn tất. Ngoài việc chế tác bộ NCDT nêu trên, họa sĩ Lê Dân và nghệ nhân Ba Sơn còn thực hiện thêm 1 cây đàn cò và một cây đàn gáo để tặng riêng cho Giáo sư - Tiến sĩ Trần Văn Khê (theo nhã ý của ông, sau khi được nghe phần hòa tấu của bộ NCDT này tại đêm khai mạc Festival Dừa).

Ra mắt công chúng

Nhạc sĩ Lan Phong đã được Sở VHTT&DL tín nhiệm giao việc sáng tác bản hòa tấu dành riêng cho bộ NCDT này, để ra mắt, trình diễn trong đêm khai mạc Festival Dừa (ông cũng là nhạc trưởng trong buổi hòa tấu). Sáng tác nhạc là sở trường, chuyên môn của ông, nhưng ông cho biết, để sáng tác bản hòa tấu này thật không hề đơn giản. Lý do: phải chọn lọc giai điệu, tiết tấu làm sao có sự đóng góp của nhiều loại nhạc cụ trong bộ NCDT, mà nội dung phải vui tươi, đúng chủ đề: tôn vinh, ca ngợi cây dừa và xứ dừa. Một cái khó nữa là bản hòa tấu chỉ được “cho phép” biểu diễn trong thời gian 5 phút. Sau nhiều ngày trăn trở, nhạc sĩ Lan Phong đã cho ra đời bản nhạc hòa tấu với tên gọi “Bình minh trên đảo dừa” và được đưa vào trình diễn với sự tham gia của 20 nhạc công, sử dụng 24/27 nhạc cụ trong bộ NCDT (trước đó, đội nhạc công đã có thời gian gần một tháng để luyện tập hòa tấu). Với giai điệu trầm bổng vui tươi, bản hòa tấu mang ý nghĩa miêu tả về cuộc sống thanh bình và những giai đoạn phát triển trên quê hương xứ dừa. Phần kết bản hòa tấu là giai điệu thật cao và sôi nổi thể hiện sự rộn rã, tưng bừng của ngày hội trên quê hương xứ dừa.

Nhạc sĩ Lan Phong cho biết thêm, bản nhạc hòa tấu sử dụng các loại nhạc cụ trong bộ NCDT này có thể sẽ được công diễn lại trong thời gian tới vào các dịp lễ lớn. Ông cũng bày tỏ niềm trăn trở về lớp nhạc công kế thừa của loại NCDT, hiện nay, phần lớn nhạc công có tay nghề đều đã lớn tuổi, số người trẻ vẫn có nhưng khá ít. Ông mong, nếu có thể thì ngành chuyên môn nên tạo điều kiện mở các lớp... để đào tạo các lớp nhạc công trẻ, một mặt để kế thừa, một mặt để góp phần sinh động cho thể loại âm nhạc này với sự nhạy bén, linh hoạt, sáng tạo của tuổi trẻ.

Khó có thể miêu tả hết bằng ngôn ngữ viết về “cái thần” của giai điệu âm nhạc từ các loại nhạc cụ dân tộc, đặc biệt từ bộ NCDT bằng chất liệu dừa được công nhận kỷ lục vừa qua. Nhưng có thể nói, mỗi vật thể gắn với chữ “dừa” (được công chúng thừa nhận) đều mang hồn quê hương. Những “cây đàn dừa” đã góp vào quê hương xứ Dừa những cung đàn dạt dào tình cảm mang bóng dáng Bến Tre.

Ánh Nguyệt

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN