Giải pháp nào để phát triển nguồn lợi nghêu Bến Tre?

08/06/2009 - 19:45
Thu hoạch nghêu ở Thới Thuận (Bình Đại). Ảnh: H.H

Giá nghêu giống, nghêu thịt ngày càng tăng cao cùng với việc tổ chức quản lý khai thác, phân chia của một số bãi nghêu chưa phù hợp dẫn đến tình trạng “trộm nghêu tập thể” vừa qua. Làm thế nào để có giải pháp tốt  để bảo vệ và phát triển nguồn lợi nghêu? Chúng tôi có cuộc trao đổi với bà Trần Thị Thu Nga - Phó Giám đốc Sở NN&PTNT như sau:

* Bà đánh giá như thế nào về tiềm năng, thế mạnh con nghêu Bến Tre?

- Theo nhiều tài liệu nghiên cứu, nghêu là nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú có nguồn gốc từ xa xưa ở Bình Đại. Hiện Bến Tre đang đứng đầu cả nước về phát triển nghề nuôi nghêu. Toàn tỉnh có khoảng 10 HTX thủy sản nghêu với 8.744 hộ xã viên và 35 tập đoàn nuôi. Tổng diện tích các bãi bồi ven biển có khả năng nuôi nghêu trên 15.000 ha. Diện tích nuôi nghêu ở Ba Tri, Bình Đại, Thạnh Phú được đưa vào khai thác trên 9.600ha.Tổng sản lượng nghêu thịt, nghêu giống hàng năm dao động từ 8.000 đến 27.000 tấn. Theo số liệu thống kê của Sở NN&PTNT, năm 2004, các bãi khai thác khoảng 27.000 tấn nhưng đến năm 2007 thì chỉ còn 8.650 tấn và trong năm 2008 vừa qua đạt 9.000 tấn.

 

- Thời gian qua, nghề nuôi nghêu góp phần giải quyết cho hàng chục ngàn lao động nghèo ven biển. Từ khi con nghêu được thị trường châu Âu công nhận là sản phẩm sạch, đạt tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thì nhu cầu chế biến xuất khẩu  tăng cao. Do vậy, các doanh nghiệp tăng cường công tác quảng bá thương hiệu, mở rộng thị trường. Sản lượng nghêu không đủ cung cấp cho thị trường. Giá nghêu cũng tăng cao, từ vài ba ngàn nay lên khoảng 20.000đ/kg (tại bãi). Nhu cầu nuôi cũng được mở rộng, làm cho nghề nuôi phát triển nhanh. Tuy nhiên, khâu tổ chức quản lý nguồn lợi này còn nhiều bất cập. Nhiều địa phương còn xảy ra tình trạng trộm nghêu, có nơi qui tụ đến hàng ngàn người như ở Thạnh Phú vừa qua.

 

* Vì sao tổ chức Hội đồng biển quốc tế lại chọn nghề khai thác nghêu ở Bến Tre  để chứng nhận tiêu chuẩn MSC?

- Con nghêu là nguồn lợi thiên nhiên của các quốc gia vùng biển châu Á và đặc thù của tỉnh ta; con nghêu có giá trị cao về kinh tế và  xã hội. Có sự tổ chức quản lý khai thác theo mục tiêu phát triển bền vững của các cơ quan có thẩm quyền và ngư dân ven biển. Bằng nhiều giải pháp nhưng trước tiên là bảo vệ và phát triển nguồn lợi nghêu (dự án RIA 2, dự án phân viện kinh tế qui hoạch). Bảo vệ môi trường môi sinh, gồm chương trình bảo vệ và phát triển đa dạng sinh học (Viện Sinh học nhiệt đới, chương trình FSPS). Kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm, chương trình kiểm soát thu hoạch nhuyễn thể 2 mảnh vỏ do Sở NN&PTNT  phối hợp với Trung tâm Nafiqacen thực hiện từ năm 1998. Đó là điều kiện tốt quyết định để con nghêu Bến Tre đến được với thị trường các quốc gia phát triển như Nhật, Singapore, Hong Kong và các nước EU. Đồng thời có sự tham gia quản lý cộng đồng của hàng vạn ngư dân nghèo ven biển; trong đó, có trên 30 tập đoàn, 10 HTX thủy sản quản lý và khai thác theo cơ chế đồng quản lý tại Bến Tre. Đây là cơ hội lớn, đồng thời cũng là thách thức với việc quản lý bảo vệ con nghêu.

 

Hiện các tỉnh vùng ven biển trong nước và các nước châu Á phát triển mạnh về qui mô diện tích nên nhu cầu con giống tăng cao. Thị trường tiêu thụ sản phẩm cũng tăng từ 10 - 15%. Giá nghêu tăng từ 10 đến 15% (nghêu thịt), 20 đến 30% (nghêu giống). Mặt khác, sản lượng nghêu giống trong tỉnh ngày càng tăng do khai thác có chú trọng đến việc bảo tồn đàn nghêu bố mẹ. Tuy nhiên, công tác quản lý, bảo vệ còn nhiều khó khăn. Do yêu cầu thị trường ngày càng cao về tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, công tác thực hiện qui trình truy xuất nguồn gốc thường xuyên được kiểm tra bởi các nước nhập khẩu và ngày càng khắt khe hơn. Cho nên, cần phải có sự gắn kết chặt chẽ trách nhiệm và quyền lợi của các thành viên trong chuỗi sản xuất. Việc bảo vệ và phát triển nguồn lợi chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Giống không đủ cung cấp cho các địa phương dẫn đến tình trạng tranh chấp nguồn lợi con giống. Công tác hỗ trợ phát triển cộng đồng chưa được các địa phương chú trọng đúng mức. Cơ chế đồng quản lý chưa được phát huy tốt dẫn đến nguồn lợi nghêu bị thất thoát. Sự am hiểu về mục tiêu phát triển bền vững và giá trị của công việc đánh giá tiêu chuẩn MSC chưa nhiều trong ngư dân và các cấp lãnh đạo một số địa phương. Do vậy, việc bảo vệ  phát triển bền vững cũng như uy tín trên thương trường chưa được nâng cao.

 

 * Vậy, ngành NN&PTNT có dự định gì trong bảo vệ và phát triển nguồn lợi con nghêu, thưa bà?

- Lãnh đạo các địa phương đã giao cho các HTX, tập đoàn và cộng đồng ngư dân ven biển quyền lợi và trách nhiệm giữ gìn, khai thác để nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng và góp phần xây dựng kinh tế, xã hội địa phương. Hội đồng Biển quốc tế cũng đã quan tâm khi đến Bến Tre là địa chỉ đầu tiên ở Đông Nam Á được lựa chọn ở qui mô nghề cá nhỏ ven bờ để đánh giá chứng nhận tiêu chuẩn MSC. Các khách hàng trong nước và quốc tế cũng đã quen thuộc với con nghêu Bến Tre không chỉ vì ngon, bổ dưỡng mà còn vì sự quan tâm, mong muốn được hỗ trợ cho sự phát triển chất lượng cuộc sống, xã hội của cộng đồng nghèo ven biển. Cho nên trách nhiệm của chúng ta là đừng vì lợi ích trước mắt mà để mất đi lợi ích lâu dài. Do vậy, việc quản lý phát triển bền vững nguồn tài nguyên ven biển nghêu rất cần trách nhiệm cộng đồng của ngư dân. Bởi vì tính đặc thù của đối tượng nghêu tự nhiên chỉ có tổ chức quản lý cộng đồng mới đảm bảo cho quá trình phát triển bền vững. Và, các cơ quan có thẩm quyền cần quan tâm hơn về xây dựng củng cố hệ thống tổ chức quản lý, hệ thống thể chế, chính sách nhằm hỗ trợ cho quá trình phát triển con nghêu.                           

Thu Huyền (thực hiện)

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN