Một số ý kiến về bia chiến thắng ở Châu Hòa

27/10/2014 - 07:26
Bia chiến thắng ở xã Châu Hòa, huyện Giồng Trôm hiện tại.

Hiện nay, trên địa bàn xã Châu Hòa, huyện Giồng Trôm có một công trình bia chiến thắng ghi lại chiến công của lực lượng vũ trang Bến Tre trong giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

Nội dung có đoạn: “Ngày 25-6-1946, dưới sự chỉ huy của đồng chí Đồng Văn Cống, lực lượng võ trang son trẻ tỉnh Bến Tre đã đánh thắng giặc Pháp trận đầu tiên, diệt 12 tên, thu 12 súng trong đó có 1 trung liên”. Qua nghiên cứu tư liệu lịch sử và nghe các đồng chí cách mạng cao niên tại địa phương kể lại, tôi có mấy ý kiến xin trao đổi như sau:

Thứ nhất, về thời gian ghi trên văn bia, theo sách “Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bến Tre 1930-2000” (năm 2003) thì vào ngày 25-6-1946, trên địa bàn tỉnh Bến Tre chỉ có trận đánh ở Giồng Chùa, xã Tân Hào do đồng chí Đồng Văn Cống chỉ huy, không có trận đánh nào ở Châu Hòa. Cụ thể tại trang 86, sách ghi: “… Bộ đội Tân Hào do đồng chí Đồng Văn Cống chỉ huy đã tổ chức nhiều trận đánh diệt địch, nổi bật là trận đánh ở Giồng Chùa (Tân Hào) ngày 25-6-1946, bộ đội Tân Hào phối hợp với bộ đội Đoàn Trần Nghiệp phục kích diệt 2 trung đội địch, thu 25 súng…”. Sách “Bến Tre 30 năm kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ” (xuất bản năm 1990), trang 37, viết “Ngày 25-6, bộ đội địa phương huyện Tán Kế(*) cùng với đại đội Đoàn Trần Nghiệp chặn đánh một đại đội địch từ xã Thạnh Phú Đông càn vào xã Tân Hào. Trận đánh kéo dài hai giờ liền, ta diệt gọn 2 trung đội, thu 25 súng, có 3 trung liên”. Còn theo sách “Lịch sử Đảng bộ huyện Giồng Trôm 1930-2010” (năm 2010), trang 48, phản ánh sự kiện này như sau: “…ngày 25-6-1946, bộ đội Tán Kế và du kích Phước Long, Thạnh Phú Đông tổ chức phục kích chặn đánh một đại đội quân Pháp từ Thạnh Phú Đông càn quét khu vực Giồng Chủ (Tân Hào). Tại mặt trận chính Giồng Chủ, bộ đội Tán Kế do đồng chí Đồng Văn Cống chỉ huy cùng du kích Thạnh Phú Đông do đồng chí Phan Văn Phải chỉ huy chặn đầu địch ở đầu giồng, du kích Phước Long khóa đuôi trên đường từ Thạnh Phú Đông đến Giồng Chủ…Trận đánh diễn ra gần 3 tiếng đồng hồ, ta tiêu diệt 2 trung đội địch. Bộ đội Tán Kế thu được 1 khẩu trung liên, 2 tiểu liên, 25 súng trường; du kích Thạnh Phú Đông thu 1 trung liên, 1 tiểu liên, 4 súng trường sau trận đánh trên…”. Ngoài ra, còn một số quyển sách khác như: Giồng Trôm xưa và nay (xuất bản năm 2006), Phong trào nhân dân du kích chiến tranh huyện Giồng Trôm - Bến Tre 1945-1975 (năm 1992), Lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân huyện Giồng Trôm 1930-1975 (năm 1986) cũng phản ánh nội dung tương tự như trên.

Từ các tư liệu đã dẫn, có thể khẳng định rằng ngày 25-6-1946  không phải là ngày diễn ra trận đánh ở xã Châu Hòa, vậy trận đánh này diễn ra lúc nào?

Bia chiến thắng đã đi vào lịch sử Đảng bộ xã Châu Hòa
ở vị trí trang trọng nhất.

Sách “Lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân huyện Giồng Trôm 1930-1975”, do Ban nghiên cứu lịch sử Đảng huyện Giồng Trôm xuất bản năm 1986 mô tả trận đánh này rất chi tiết như sau: “Lúc 6 giờ ngày 10 tháng 5 năm 1946, 1 trung đội quân Pháp từ Giồng Trôm hành quân đến Phong Mỹ; bọn này được trang bị vũ khí mạnh, kể cả súng trung liên. Đồng chí Đồng Văn Cống động viên lực lượng của mình kiên quyết phục kích đánh diệt địch để thu “súng máy” trang bị cho bộ đội. Trung đội vũ trang huyện phục kích đón đánh địch trên đường lộ liên xã Phong Mỹ - Châu Hòa; ta đang chuẩn bị mặt trận được đồng bào thông báo giặc đã bắt 1 nông dân, 1 phụ nữ dẫn đường cho chúng đi bằng đường sông vào rạch Châu Phú (Châu Hòa). Bộ đội ta kiên quyết vận động gần 2km đến phục kích hai bên bờ rạch để diệt bọn chúng... Sau hơn 30 phút chiến đấu quyết liệt, 11 tên lính Pháp đền tội, những tên còn lại hoảng hốt quay súng chạy thoát thân; ta thu được 1 khẩu súng trung liên, 1 mis và 10 súng trường…”. Sách “Lịch sử Đảng bộ huyện Giồng Trôm 1930-2010”, trang 45, 46 thì cũng nêu sự kiện tương tự như trên, về thời gian ghi là sáng ngày 10-5-1946. Còn sách “Bến Tre 30 năm kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ”, trang 37, viết: “…Giữa tháng 5, trung đội địa phương huyện Tán Kế đã đánh 2 trận tại Vàm Châu Phú xã Châu Phú và ấp Bàu Dơi (Hiệp Hưng), diệt gọn một trung đội, có 11 tên Pháp, thu 20 súng…”.

Vậy, thời gian diễn ra sự kiện lịch sử trận đánh tại xã Châu Hòa do đồng chí Đồng Văn Cống chỉ huy là ngày 10-5-1946, không phải ngày 25-6-1946 như văn bia đã ghi.

Thứ hai, về kết quả trận đánh, văn bia ghi “…diệt 12 tên, thu 12 súng trong đó có 1 trung liên”, nhưng qua các sử liệu như đã nêu thì trận đánh này bộ đội ông Cống chỉ diệt được 11 tên giặc Pháp mà thôi. Ở đây, tác giả văn bia chắc có sự nhầm lẫn khi cho rằng thu được 12 súng thì phải diệt được 12 tên, nhưng thực tế chiến đấu không phải lúc nào cũng như thế. Trận đánh này đi vào lịch sử không chỉ là trận đầu diệt giặc Pháp trên địa bàn tỉnh Bến Tre từ sau khi thực dân Pháp trở lại đánh chiếm tỉnh ta lần thứ hai, mà còn ở khẩu trung liên chiến lợi phẩm thu được, nó gắn với sự hy sinh của một đồng chí tiểu đội trưởng. Để tưởng nhớ người liệt sĩ ấy, đồng chí Đồng Văn Cống và tập thể đơn vị đặt tên cho khẩu súng này là khẩu trung liên Lê Tẩu. Khẩu trung liên Lê Tẩu đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và hiện được trưng bày ở Bảo tàng TP. Hồ Chí Minh.

Thứ ba, về vị trí đặt bia như hiện nay, theo một số đồng chí cao niên cách mạng trong vùng thì chưa phải là nơi trung tâm diễn ra trận đánh năm xưa. Vị trí ấy cách bia hiện nay khoảng từ 1,5 đến 2km hướng ra Vàm Châu Phú.

Thứ tư, cuối năm 2013, Ban Chấp hành Đảng bộ xã Châu Hòa đã xuất bản quyển “Lịch sử đấu tranh cách mạng xã Châu Hòa 1930-2010”, Văn bia tưởng niệm trận đánh quân Pháp tại Châu Hòa ngày “25-6-1946” được trang trọng làm ảnh bìa của sách, chú thích ảnh ở trang 228, nhưng nội dung bên trong về sự kiện này lại lệch tiếp thêm 1 năm nữa, ghi ngày “25-6-1947” và số lượng địch bị tiêu diệt là 15 tên.

Qua các vấn đề nêu trên, xin trao đổi với cấp ủy, chính quyền địa phương và các ngành có liên quan nên xem xét điều chỉnh lại bia chiến thắng và sự kiện này cho đúng.

Thượng tá Võ Thanh Sơn (Chính trị viên BCHQS Giồng Trôm)

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN