Nhìn lại sau 18 năm xây dựng đời sống văn hóa, bài 2: Biểu hiện buông lỏng, chất lượng giảm sút

26/10/2018 - 07:31

BDK - Cùng với phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa (TDĐKXDĐSVH), những năm gần đây, chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) đã góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn, đô thị tỉnh nhà. Tuy nhiên, thời gian gần đây xuất hiện những biểu hiện “ngủ quên trong chiến thắng”, hay sa sút trong giữ vững và nâng chất các tiêu chí (TC). Nguyên nhân là do đâu?

Vứt bỏ rác không đúng nơi quy định vẫn còn xảy ra ở nhiều nơi. Ảnh: K. Minh

Vứt bỏ rác không đúng nơi quy định vẫn còn xảy ra ở nhiều nơi. Ảnh: K. Minh

Nhận diện các biểu hiện

Qua kết quả kiểm tra nâng chất các TC văn hóa tại các địa phương, đơn vị trong năm 2018, một số hạn chế mà ngành chức năng nhận diện được là: TC môi trường ở các hộ gia đình chưa thực hiện triệt để, vẫn còn rải rác một số hộ gia đình tái sử dụng cầu tiêu ao cá, chưa đảm bảo tốt vệ sinh trong sản xuất và chăn nuôi. Tình hình sinh hoạt tổ nhân dân tự quản còn gặp nhiều khó khăn và chất lượng sinh hoạt có chiều hướng giảm sút. Tỷ lệ hộ nghèo một số xã vẫn còn cao, thu nhập bình quân đầu người chưa đạt. Hình thức tổ chức sản xuất còn đơn giản, kém phong phú. Việc xây dựng kế hoạch nâng chất còn chung chung, chưa cụ thể nội dung, TC cần nâng chất để đề ra giải pháp phù hợp. Mặt khác, hồ sơ, sổ sách tuy có tiến bộ nhiều so với trước đây (các xã có nghiên cứu và áp dụng đúng các tiêu chuẩn theo Quyết định số 42) nhưng vẫn còn một số xã lúng túng, chưa cập nhật kịp thời thông tin mới. Trong kế hoạch của ngành, đoàn thể xã chưa phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng ấp thực hiện...

Trong chuyến kiểm tra tại huyện Ba Tri, ông Trương Quốc Phong - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Có nhiều ý kiến, kể cả các đồng chí lãnh đạo cho rằng, phong trào xây dựng đời sống văn hóa của tỉnh đang bị coi nhẹ hơn so với chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM. “Biểu hiện dễ thấy nhất là khi kiểm tra sổ biên bản họp ban chỉ đạo phong trào TDĐKXDĐSVH. Ví dụ, những năm trước 2010, các cuộc họp đều được ghi chép rất chi tiết, nhưng bắt đầu từ năm 2014 về sau này, định kỳ họp ban chỉ đạo một số nơi, nội dung biên bản ghi rất sơ sài, có nơi ban chỉ đạo họp 1 - 2 lần/năm và không theo quy chế họp ban chỉ đạo”, ông Trương Quốc Phong cho biết thêm.

Trong những năm gần đây, sự sụt giảm TC văn hóa ở một số xã “về đích” sau còn được đánh giá là “chạy” theo phong trào, kết quả không thực chất, nhất là những xã cuối cùng được công nhận. Vì là những xã yếu, người dân không chủ động tham gia nên khi công nhận rồi những xã này nhanh bị sụt giảm TC.

Huyện Châu Thành cũng nhìn nhận rằng, vài năm sau khi được công nhận là huyện văn hóa giai đoạn 2006 - 2010, ở một số nơi có biểu hiện phong trào lắng xuống. “Một số người cho rằng, cả thời gian dài mười mấy năm tập trung xây dựng cật lực nên khi được công nhận là coi như đã xong nên có biểu hiện lơ là, buông lỏng dẫn đến các TC xuống cấp”, ông Trần Văn Hoàng - Phó chủ tịch UBND huyện thẳng thắn.

Ông Trương Quốc Phong cho biết, theo kế hoạch hàng năm, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức 3 đoàn kiểm tra kết quả nâng chất các TC văn hóa xã ở các huyện, bình quân 3 - 5 xã/huyện. Qua kiểm tra còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Tuy nhiên không thể lấy kết quả kiểm tra ngẫu nhiên một số xã để kết luận chung cho một phong trào lớn của tỉnh, như vậy thì chưa chính xác.

Nhiều nguyên nhân làm giảm chất lượng

Qua kiểm tra nâng chất xã văn hóa, đoàn kiểm tra nhận thấy không ít xã có một hoặc một vài TC bị giảm chất lượng. Trước hết có thể thấy, việc đăng ký và công nhận danh hiệu, thiết lập hồ sơ, tự kiểm tra gặp lúng túng do các hướng dẫn mới. Công tác phối hợp giữa các ngành, đoàn thể ở cấp xã có sự hạn chế và thiếu sự quan tâm đến xây dựng đời sống văn hóa. Điều này cũng cho thấy vai trò phụ trách của một số trưởng, phó đầu ngành huyện đối với ấp, khu phố; cán bộ xã phụ trách tổ nhân dân tự quản và hộ gia đình cũng mờ nhạt, thiếu sự quan tâm.

Bên cạnh đó là “độ khó” của các quy định mới liên quan thiết chế văn hóa, trung tâm văn hóa - thể thao xã, nhà văn hóa ấp. Đơn cử, trước năm 1999 quy định về TC nhà văn hóa xã chỉ là nơi để sinh hoạt cộng đồng. Nhưng sau này có quy định thêm về chức năng của trung tâm văn hóa - thể thao, nhà văn hóa ấp, đến diện tích, số lượng chỗ ngồi... Theo các TC mới này thì những xã xây dựng NTM có vốn đầu tư mới có thể đáp ứng được.

TC số 6 trong Bộ TC xây dựng NTM là TC về cơ sở vật chất văn hóa. Thời gian qua, nhiều xã xây dựng NTM cũng bị vướng nếu chưa có nguồn đầu tư. Nếu không có “vỏ” thì hoạt động cũng không có.

Điều đáng quan tâm hơn, người dân - với vai trò chủ thể trong phong trào cũng đang có biểu hiện xem nhẹ. “Thời gian gần đây, một bộ phận gia đình có xu hướng coi trọng phát triển kinh tế hơn giá trị văn hóa truyền thống và sinh hoạt cộng đồng. Đặc biệt, với xu thế kinh tế thị trường, lối sống thực dụng chạy theo lợi đã xuất hiện ở một vài nơi. Đây là căn bệnh nguy hiểm dần bào mòn các giá trị, chuẩn mực mà các địa phương ra sức xây dựng trong suốt thời gian qua”, ông Võ Văn Lem - Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin huyện Ba Tri lo ngại.

Chất lượng sinh hoạt tổ nhân dân tự quản nhiều nơi đang có dấu hiệu đi xuống. Nguyên nhân được cho là do nội dung chưa thiết thực, thiếu hấp dẫn, vai trò, năng lực của tổ trưởng còn hạn chế. Có nơi, người dân xem xây dựng đời sống văn hóa là nhiệm vụ của các ban chỉ đạo, ban vận động và ngành chức năng. Điều đó khó tránh tình trạng người dân chưa tích cực hưởng ứng, chưa nhận thức hết mục đích, ý nghĩa của phong trào nên chưa quan tâm đến việc thực hiện các thiết chế văn hóa gia đình và thiếu trách nhiệm xây dựng phong trào trong cộng đồng.

Nhắc lại vấn đề có hay chăng sự xem nhẹ việc xây dựng đời sống văn hóa, yêu cầu đặt ra đòi hỏi mỗi cá nhân, mỗi gia đình phải luôn biết trân trọng các giá trị văn hóa, để có cách nghĩ mới, nghĩ đúng. Qua đó, nhằm tích cực gìn giữ và tiếp tục phát huy các kết quả đã được. Từ cấp ủy, chính quyền, các tổ chức chính trị, đến người dân phải xem xây dựng đời sống văn hóa là nền tảng, mấu chốt để góp phần xây dựng quê hương, phát triển đất nước.

Từ ngày 14-8 đến ngày 28-10-2018, Ban chỉ đạo phong trào TDĐKXDĐSVH tỉnh tổ chức kiểm tra, giám sát việc nâng chất phong trào theo Quyết định số 42 của UBND tỉnh. Theo đó, có 3 đoàn kiểm tra tại 21 xã, thị trấn và 10 cơ quan, đơn vị văn hóa cấp tỉnh.

Nội dung kiểm tra tập trung các TC, danh hiệu theo Quyết định số 42 như việc triển khai đăng ký “Người tốt, việc tốt”, đăng ký và công nhận danh hiệu “Người lớn gương mẫu”, “Trẻ em chăm ngoan”, “Gia đình văn hóa”, “Ấp, khu phố đạt chuẩn văn hóa” hàng năm và chuẩn 3 năm, “Xã văn hóa NTM”…

Đoàn cũng đã kiểm tra việc tuyên truyền, vận động làm chuyển biến cải thiện môi trường sống và môi trường văn hóa đối với hộ gia đình có mức thu nhập thấp, đời sống khó khăn, gia đình có thành viên rơi vào tệ nạn xã hội…

T. Đồng - Ph. Hân - C.Trúc

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN