Nhớ nhà báo, Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Khắc

21/06/2021 - 06:44

BDK - Cố Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Khắc là nghệ sĩ nhiếp ảnh, phóng viên chiến trường, đạo diễn uy tín - người con của quê hương Phước Long (Giồng Trôm). Ngày 14-4-2021, phu nhân của ông - họa sĩ Đặng Ái Việt, được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.

Nhà báo - Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Khắc. Ảnh: Nguyễn Hoàng

Nhà báo - Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Khắc. Ảnh: Nguyễn Hoàng

Một đời hoạt động nghệ thuật mà nhận được nhiều danh hiệu cao quý như Phạm Khắc (Phạm Tấn Phước, 1939 - 2007), quả thật trên đời dễ có mấy ai. Từ Nghệ sĩ ưu tú, Nghệ sĩ Nhân dân rồi Anh hùng Lao động. Tìm hiểu về sức lao động nghệ thuật bền bỉ, thậm chí chấp nhận hiểm nguy mới thấy những danh hiệu trên dành cho ông, một nhà báo lớn, một nghệ sĩ lớn, xuất chúng đầy sức thuyết phục.

Phạm Khắc là em vợ của nhà văn Trang Thế Hy. Có vài lần tôi được ngồi cùng bàn trà với ông ở “gia trang” của nhà văn này mà ít được nghe ông rót vào tai điều gì ngoài những câu hỏi xã giao. Phạm Khắc có vầng trán rộng, như thể chứa cả bầu trời nghệ thuật và trí tuệ phi thường ẩn bên trong đó. Ông có tính kiệm ngôn, nghiêm nghị, thường trầm ngâm, nghĩ ra ý tưởng cho những thước phim, bức ảnh… có giá trị hơn là ngồi tán chuyện Đông - Tây (tôi có cảm giác như thế). Có lẽ trời “phân công” Phạm Khắc là con người của công việc thì phải.

Từ một anh thợ ảnh của tiệm ảnh Cảnh Trung ở Mỹ Tho, hớp hồn các nữ sinh qua những bức cảnh chụp chân dung nhưng đầy giá trị nghệ thuật, Phạm Khắc đã đi theo kháng chiến từ năm 17 tuổi, rồi gắn liền cuộc đời mình với chiếc máy quay phim và chiếc máy ảnh. Năm 1962, Trưởng đoàn Văn công - Phạm Khắc được cử đi học lớp quay phim đầu tiên ở miền Nam, bên cánh rừng Tây Ninh. Từ đó, người nghệ sĩ này đi qua hết những cánh rừng miền Đông đến Thủ đô Hà Nội trong những năm khói lửa. Sau đó được cử sang Cộng hòa Dân chủ Đức để tiếp tục học nghề. Với lòng nhiệt thành, tay nghề vững vàng và lập trường tư tưởng kiên định, ông được cử sang Pháp, đi cùng đoàn đại biểu Chính phủ Cách mạng lâm thời miền Nam Việt Nam để quay phim cuộc Hội nghị Paris. Trở về căn cứ Khu V, ông tung hoành như cánh chim không biết mỏi. Với chiếc máy quay, ông sẵn sàng xông pha, lăn xả vào lửa khói hiểm nguy bằng trái tim quả cảm.

Theo nhà báo Đinh Phong - nguyên Phó chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, người đồng nghiệp của ông, cho rằng Phạm Khắc rất bình tĩnh trước nguy hiểm mà các đồng nghiệp khác không thể có được. Có một lần ở trận suối Đá, Tây Ninh, ngồi trong bụi, nhìn qua kẽ lá mà ông vẫn tập trung cao độ để lia máy quay khi toán lính Mỹ tiến đến rất gần. Hay như “Trận 12 ngày đêm - Điện Biên Phủ trên không”, ông mang máy chạy lên lầu, quay cảnh máy bay Mỹ ném bom và bị cao xạ ta bắn rơi mà không hề nghĩ đến cái chết. Có như thế mới có những thước phim “để đời” cho đồng nghiệp, khán giả nể phục.

Ngày đất nước thống nhất, ông cùng đồng nghiệp vào tiếp quản Đài Truyền hình Sài Gòn rồi tiếp tục dấn thân, phụng hiến cho nghệ thuật để lại tấm gương sáng cho đồng nghiệp soi chiếu và ngưỡng vọng. Sau đó, ông có nhiều năm làm Giám đốc Đài Truyền hình TP. Hồ Chí Minh. Ngưỡng mộ và tin cậy ông, cử tri từng bầu ông làm đại biểu HĐND TP. Hồ Chí Minh. Chính Phạm Khắc là một trong những người khởi xướng nên Giải đua xe đạp Cúp Truyền hình TP. Hồ Chí Minh, được mọi người nồng nhiệt hưởng ứng và ủng hộ.

Phạm Khắc “chuyên trị” thể loại phim tài liệu, tư liệu và ký sự. Ông là cây đại thụ, sừng sững giữa bầu trời điện ảnh Việt Nam. Với những thước phim “Chiến thắng Bình Giã”, năm 1965, ông từng nhận Giải thưởng Nguyễn Đình Chiểu, rồi nhận Giải Bông Sen Bạc cho phim “Cuộc đọ sức 5 ngày Hà Nội - Điện Biên Phủ”. Không những trong nước, Phạm Khắc còn từng lên máy bay sang nhận giải I về nghệ thuật Liên hoan phim quốc tế ở Praha (Cộng hòa Czech). Ấn tượng không kém, năm 2006, Phạm Khắc được xướng danh trong lần trao Giải “Cánh diều vàng” của Hội Điện ảnh Việt Nam cho bộ phim “Mê Kông ký sự” dài 84 tập của Hãng phim TFS, mà ông là chủ biên, đồng thời làm tổng đạo diễn. Bên cạnh, Phạm Khắc còn có cộng sự - nhà quay phim tài ba Nguyễn Thế Đoàn. Bộ phim này, ông cùng ê-kíp thực hiện trong 4 năm ròng. Đi lại nhiều lần trong 5 nước có dòng Mê Kông chảy qua, dài 4.800km. Xem phim, khán giả ít nhiều khái quát được nền văn hóa, kinh tế… những vùng đất có ảnh hưởng của con sông kỳ vĩ này một cách thú vị. Phạm Khắc cho rằng, thực hiện “Mê Kông ký sự” trèo đèo lội suối, vượt qua rừng thiêng nước độc khắc nghiệt, hiểm nguy hơn thời chiến tranh rất nhiều. Ông đã tiếp cận, vượt qua bằng tinh thần được trui rèn trong lửa đạn, bằng lòng đam mê, có như thế mới để lại một di sản điện ảnh quý báu.

Theo giới chuyên môn đánh giá, “Mê Kông ký sự” là bộ phim công phu nhất, ký sự nhiều tập nhất, đồng thời được các đài truyền hình phát lại nhiều lần. Bên cạnh đó, Phạm Khắc còn dấn thân trên con đường nghệ thuật để có những bộ phim như: “Đồng Xoài rực lửa”, “Chiến đấu trên đường phố Sài Gòn”. Sau khi đất nước thống nhất, ông còn sở hữu những bộ phim vô giá khác: “Bến Tre những đảo dừa xanh”, “Từ nhà trường đến chiến trường”, “Gặp lại Ấp Bắc”… Điều đáng ghi nhận nữa là, tài sản của ông còn có hơn 20 ngàn bức ảnh về mọi miền đất nước, thiên nhiên, con người được tuyển chọn, in trong tập sách “Phạm Khắc - Mê Kông ký sự - Phim và ảnh” khiến cho giới nhiếp ảnh không khỏi ngưỡng mộ.

Ngoài ghi nhận, tôn vinh thông qua những danh hiệu cho nghề nghiệp, Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Khắc còn được Nhà nước trao Huân chương Kháng chiến, Huân chương Chiến công và Huy hiệu 40 năm tuổi Đảng. Tất cả đều rất xứng đáng cho người nghệ sĩ lớn cả một đời cống hiến cho quê hương, đất nước bằng tài năng và cuộc đời mình trong các giai đoạn bi tráng nhất của cuộc chiến tranh cũng như thời kỳ xây dựng đất nước.

Nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn nhận định về Phạm Khắc: “Một tính cách lãng mạn Nam Bộ”. Còn khi ông mất, nhà báo Đinh Phong trải lòng: “Anh - người đồng chí, đồng đội thân thiết - ra đi không chỉ gây mất mát cho riêng tôi mà còn để lại chỗ khuyết không dễ gì bù đắp trong đội ngũ những người làm phim”.

Nghệ sĩ Nhân dân - Anh hùng Lao động Phạm Khắc cùng với phu nhân của mình (người có nhiều bức họa về những Bà mẹ Việt Nam anh hùng cả nước, trong đó không ít các bà mẹ Bến Tre) đã góp phần làm rạng danh cho xứ sở dừa xanh trong niềm tự hào và thán phục không những cho người Bến Tre mà cho nhân dân cả nước.

Phạm Bội Anh Thuyên

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN