Quan hệ Việt Nam - EU đang bước sang một giai đoạn phát triển mới

31/10/2012 - 14:03
Poster kỷ niệm 20 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - EU.

Việc ký chính thức Hiệp định đối tác và hợp tác toàn diện và khởi động đàm phán Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) mở ra nhiều triển vọng cho quan hệ Việt Nam - EU.

Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1990, quan hệ Việt Nam - EU đã phát triển hết sức nhanh chóng và tích cực trên cả ba trụ cột quan hệ là: Kinh tế, chính trị và hợp tác phát triển.

Về chính trị, lãnh đạo cấp cao hai bên luôn khẳng định coi trọng việc tăng cường hợp tác nhiều mặt Việt Nam - EU, tương xứng với tiềm năng và vị thế của hai bên. Lãnh đạo cấp cao của Việt Nam đã có những chuyến thăm rất thành công tới EU và các nước thành viên. Nguyên thủ nhiều nước thành viên EU, Chủ tịch Ủy ban Châu Âu (EC) và nhiều ủy viên EC phụ trách Đối ngoại, Thương mại, Môi trường và Hợp tác phát triển đã đi thăm Việt Nam. Nhiều cơ chế khuôn khổ hợp tác, đối thoại đã được triển khai hiệu quả. Việt Nam và một số nước thành viên EU đã thiếp lập quan hệ đối tác chiến lược (Anh, Tây Ban Nha, Đức, Hà Lan và Đan Mạch). Bên cạnh quan hệ song phương, Việt Nam và EU cũng phối hợp và hợp tác chặt chẽ tại các diễn đàn đa phương như: ASEM, ASEAN-EU và Liên hợp quốc, góp phần tham gia giải quyết các vấn đề khu vực và quốc tế.

Cùng với quan hệ chính trị, quan hệ thương mại - đầu tư và hợp tác phát triển cũng phát triển nhanh chóng, đóng góp thiết thực cho quan hệ chung. EU là một trong những đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam với kim ngạch thương mại hai chiều tăng trung bình 15-20% năm. Về hợp tác phát triển, EU và các nước thành viên nhanh chóng trở thành nhà tài trợ lớn nhất cho Việt Nam, với tổng vốn ODA cam kết trong giai đoạn 1996 - 2011 là hơn 11 tỷ USD, hỗ trợ Việt Nam xóa đói giảm nghèo, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, cải cách hành chính.

Sự phát triển nhanh chóng của quan hệ Việt Nam - EU đặt ra nhu cầu phải xây dựng khuôn khổ hợp tác mới, thay thế Hiệp định khung Việt Nam ký với Cộng đồng Châu Âu (EC) năm 1995. Với việc thông qua “Đề án tổng thể quan hệ Việt Nam - EU đến năm 2010, định hướng đến năm 2015”, Việt Nam là nước đầu tiên ở Đông Nam Á có chiến lược tổng thể phát triển quan hệ với EU. Đây cũng chính là cơ sở quan trọng cho việc đàm phán Hiệp định PCA với EU. Về phía EU, trong Chiến lược quan hệ với các nước Đông Nam Á (2003), EU nhấn mạnh ưu tiên thúc đẩy quan hệ đối tác với ASEAN và chủ trương đàm phán các hiệp định hợp tác thế hệ mới với từng nước thay thế cho Hiệp định EC - ASEAN (ký năm 1980) đã không còn phù hợp.

Trên cơ sở đó, hai bên đã chính thức khởi động đàm phán Hiệp định đối tác và hợp tác toàn diện (PCA) Việt Nam - EU vào tháng 11/2007 trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Việt Nam lần đầu tiên của Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ba-rô-xô. Sau hơn 2 năm đàm phán, hai bên đã thỏa thuận được toàn bộ nội dung Hiệp định PCA. Ngày 4/10/2010, Trưởng đoàn đàm phán của hai bên đã ký tắt Hiệp định PCA. Ngày 26/6/2012, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh và Đại diện cấp cao của EU về Chính sách Đối ngoại và An ninh Catherine Ashton đã ký chính thức Hiệp định PCA Việt Nam - EU.

Có thể khẳng định rằng, Hiệp định PCA Việt Nam - EU là kết quả của tiến trình đàm phán tích cực mang tính xây dựng, trên tinh thần tin cậy và tôn trọng lẫn nhau. PCA Việt Nam - EU thể hiện hài hòa ưu tiên của cả Việt Nam và EU, phù hợp với lợi ích và nhu cầu phát triển của hai bên.

Hiệp định PCA giữa Việt Nam - EU là Hiệp định khung điều chỉnh quan hệ Việt Nam - EU cùng vời các nước thành viên. Cấu trúc của Hiệp định gồm 8 chương (Chương 1: Bản chất và Phạm vi, Chương 2: Hợp tác phát triển, Chương 3: Hòa bình và An ninh; Chương 4: Thương mại và Đầu tư, Chương 5: Hợp tác pháp luật, Chương 6: Hợp tác trong phát triển kinh tế xã hội và các lĩnh vực khác, Chương 7: Thể chế và Chương 8: Các điều khoản cuối cùng, với 65 Điều và 01 Phụ lục đính kèm (gồm 3 Tuyên bố chung về các vấn đề: Quy chế Kinh tế thị trường cho Việt Nam, Cơ quan tiếp nhận thông tin ngân hàng về chống rửa tiền và tài trợ khủng bố và Thực thi nghĩa vụ, 1 Tuyên bố đơn phương của EU cam kết giúp Việt Nam tận dụng lợi ích của Hệ thống ưu đãi thuế quan phổ cập (GLSP) có quy mô rộng hơn nhiều so với Hiệp định khung hợp tác ký năm 1995 (không chia thành các chương và chỉ có 21 điều).

Hiệp định này đánh dấu bước phát triển quan trọng về chất mối quan hệ giữa Việt Nam và EU, từ hợp tác phát triển chuyển sang mối quan hệ đối tác bình đẳng và hợp tác toàn diện, sâu sắc hơn. Quan hệ đối tác thể hiện qua việc hai bên khẳng định trong PCA sẽ đẩy mạnh hợp tác giải quyết các vấn đề toàn cầu để bảo vệ hòa bình và an ninh quốc tế như: Chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, chống khủng bố, tội phạm có tổ chức và rửa tiền, ứng phó với biến đổi khí hậu và nước biển dâng.

Quan hệ hợp tác toàn diện thể hiện qua cam kết hợp tác của hai bên trong PCA với nội dung, phạm vi và hình thức cụ thể trong tất cả các lĩnh vực, từ thương mại- đầu tư, chính trị, hợp tác phát triển đến hợp tác tư pháp và hợp tác chuyên ngành với nhiều lĩnh vực hợp tác mới mà Việt Nam có nhu cầu và EU có thế mạnh, trong đó có khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, nông nghiệp, năng lượng, giao thông, quy hoạch đô thị, du lịch, khắc phục hậu quả chiến tranh.

Cùng với việc mở rộng hợp tác, PCA Việt Nam - EU tiếp tục dành ưu tiên cao cho thương mại - đầu tư. Trong PCA, đây là một ưu tiên và được quy định trong 1 Chương riêng, gồm 11 điều, trong đó có quy định về nguyên tắc hợp tác, về nhiều lĩnh vực như: Đầu tư, thương mại, vệ sinh, kiểm dịch động thực vật, hàng rào kỹ thuật, hải quan, chính sách cạnh tranh, dịch vụ... Đặc biệt, PCA bao gồm các nội dung về Công nhận quy chế kinh tế thị trường (MES), ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP), Đãi ngộ đặc biệt và khác biệt (S&D) trên cơ sở tính tới chênh lệch trình độ phát triển; Phát triển thương mại và Tham vấn với mục đích tạo thuận lợi cho trao đổi thương mại hai bên. PCA Việt Nam - EU cũng dành một chương riêng cho hợp tác phát triển. Theo đó, EU cam kết tiếp tục viện trợ phát triển cho Việt Nam sau năm 2013. (Hiệp định khung 1995 chỉ có 2 điều về hợp tác thương mại và kinh tế với mục đích nâng cao khả năng tiếp cận thị trường, trao cho nhau quy chế tối huệ quốc, bãi bỏ các rào cản thương mại, đặc biệt là các rào cản phi thương mại, đơn giản hóa và hài hòa hóa các thủ tục hải quan).

Hiệp định PCA được ký chính thức sẽ có hiệu lực vào ngày đầu tiên của tháng kế tiếp sau ngày Bên cuối cùng thông báo cho Bên kia việc hoàn tất thủ tục pháp lý để Hiệp định có hiệu lực. Về phía Việt Nam, Hiệp định phải được trình Chủ tịch nước phê chuẩn. Về phía EU, Hiệp định phải được Nghị viện Châu Âu thông qua. Hiệp định được áp dụng toàn bộ và trực tiếp, không cần bãi bỏ hoặc ban hành văn bản quy phạm pháp luật mới. PCA Việt Nam-EU có giá trị trong 5 năm và được tự động gia hạn từng năm một.

Việt Nam có quyền được hưởng hỗ trợ từ các chương trình xây dựng năng lực, các ưu đãi và điều kiện thuận lợi mà EU cam kết dành cho Việt Nam để đối phó với các thách thức phát triển trong mọi lĩnh vực hợp tác (như: An ninh, thương mại-đầu tư, pháp luật, khoa học-công nghệ, giáo dục-đào tạo, thuế, cải cách hành chính công, quy hoạch đô thị, du lịch, giao thông vận tải, phát triển nông-lâm-ngư-nghiệp). PCA cũng mở ra khả năng cho Việt Nam có thể khai thác thế mạnh của EU trong hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề mang tính toàn cầu như: Biến đổi khí hậu, ngăn ngừa giảm nhẹ thiên tai và một số vấn đề an ninh phi truyền thống khác.

Về nghĩa vụ, cam kết của Việt Nam trong khuôn khổ Hiệp định này phù hợp với cam kết của Việt Nam đối với ASEAN, các cam kết trong khuôn khổ hợp tác liên khu vực (như trong ASEM, APEC...) và trong khuôn khổ Liên hợp quốc. Các nội dung trong Hiệp định không trái với các quy định tại các điều ước quốc tế liên quan khác mà Việt Nam là thành viên và không ảnh hưởng đến quyền của các quốc gia thành viên EU trong việc thực hiện các hoạt động hợp tác song phương với Việt Nam hoặc ký kết các hiệp định mới với Việt Nam; không ảnh hưởng đến việc áp dụng hoặc thực hiện các quyền và nghĩa vụ của Việt Nam với Bên thứ ba được quy định trong các điều ước quốc tế khác.

PCA tạo khuôn khổ mới, dài hạn và toàn diện cho quan hệ Việt Nam -EU, phù hợp với ưu tiên phát triển kinh tế - xã hội và đối ngoại của hai bên cũng như xu thế chung hợp tác và phát triển trên thế giới. Các thỏa thuận trong PCA là tiền đề quan trọng để hai bên thiết lập các cơ chế hợp tác cụ thể, góp phần tăng cường hơn nữa quan hệ đối tác và hợp tác song phương trong những năm tới.

Về chính trị, Hiệp định PCA sẽ góp phần làm sâu sắc hơn quan hệ chính trị tốt đẹp giữa Việt Nam và EU. Các thỏa thuận đạt được trong PCA về chính trị, an ninh hòa bình là cơ sở để hai bên tăng cường đối thoại và hợp tác trong việc giải quyết các vấn đề cùng quan tâm, trong đó có ứng phó với biến đổi khí hậu và nước biển dâng, an ninh và an toàn hàng hải, cả trên bình diện song phương và các diễn đàn đa phương như Liên hợp quốc, ASEM và đặc biệt là ASEAN - EU.

Về thương mại- đầu tư, PCA tạo điều kiện thuận lợi, cho phép khai thác tốt hơn lợi thế so sánh và tính bổ sung cao về cơ cấu kinh tế của hai bên (EU có trình độ phát triển khoa học-kỹ thuật và công nghệ cao; những mặt hàng mà các nước EU có thế mạnh thuộc các ngành công nghiệp cơ khí, chế tạo, hoá chất, giao thông vận tải, hàng không, dược phẩm và dịch vụ có hàm lượng chất xám và giá trị gia tăng lớn. Đây là những sản phẩm Việt Nam có nhu cầu ngày càng tăng theo đà phát triển của nền kinh tế, nhưng khả năng sản xuất trong nước còn hạn chế. Trong khi đó, nhu cầu nhập khẩu của EU phần lớn là cao su nguyên nhiên liệu, hàng thủ công mỹ nghệ, giày dép, may mặc, thủy sản, cà phê, chè, hạt tiêu... là những mặt hàng Việt Nam có lợi thế so sánh). Việc PCA dành một chương riêng về thương mại - đầu tư cho thấy sự quan tâm của hai bên đối với tiềm năng phát triển của lĩnh vực này. PCA cho phép Việt Nam tiếp cận thị trường EU thuận lợi hơn. Cụ thể, EU cam kết tăng cường tham vấn nâng cao hiệu quả sử dụng những lợi ích mà quy chế ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) có thể mang lại cho Việt Nam, cam kết dành cho Việt Nam đối xử đặc biệt và khác biệt trong quan hệ kinh tế thương mại, hợp tác với Việt Nam hướng tới sớm công nhận nền kinh tế thị trường của Việt Nam.

Ngoài ra, PCA đã tạo tiền đề quan trọng để hai bên bước vào đàm phán Hiệp định FTA. Việc đàm phán và ký kết FTA, Việt Nam - EU sẽ mở ra nhiều cơ hội, xóa bỏ các rào cản thương mại quan thuế và phi quan thuế, tạo thuận lợi cho tăng trưởng xuất khẩu nói riêng và tăng trưởng kinh tế nói chung.

Về hợp tác phát triển, EU cam kết về nguyên tắc trong PCA (với một chương riêng) tiếp tục viện trợ phát triển cho Việt Nam trong giai đoạn mới sau năm 2013, phù hợp với các chiến lược và chương trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. EU cam kết tăng cường hỗ trợ Việt Nam đạt được các mục tiêu phát triển được quốc tế thừa nhận, trong đó có các mục tiêu thiên niên kỷ của Liên hợp quốc (MDGs).

PCA cũng mở rộng các lĩnh vực hợp tác chuyên ngành mà EU có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu với những cam kết cụ thể của EU về hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực trong mỗi lĩnh vực; tạo cơ sở cho Việt Nam thu hút các dự án đầu tư của Châu Âu có hàm lượng công nghệ cao, phương pháp quản lý tiên tiến, hỗ trợ triển khai hiệu quả việc đổi mới và tái cấu trúc nền kinh tế và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Tuy nhiên, Hiệp định PCA cần phải trải qua quá trình phê chuẩn riêng rẽ của 27 nước thành viên EU và Nghị viện Châu Âu (EP). Đây là thủ tục nội bộ của EU và quá trình này có thể kéo dài trong một số năm. Trong quá trình phê chuẩn, Việt Nam và EU đã thỏa thuận triển khai sớm một số nội dung của PCA bao gồm tăng cường hợp tác Việt Nam - EU, trong các diễn đàn quốc tế và khu vực (Liên hợp quốc, ASEM, ASEAN - EU...), thúc đẩy đàm phán FTA và tiếp tục thúc đẩy EU sớm công nhận quy chế kinh tế thị trường cho Việt Nam, hợp tác trong các lĩnh vực chuyên ngành khác như: Giáo dục - đào tạo, môi trường và biến đổi khí hậu, năng lượng, ngăn ngừa và giảm nhẹ thiên tai. Hai bên cũng sẽ tăng cường tiếp xúc và trao đổi đoàn cấp cao, trong đó có chuyến thăm chính thức Việt Nam lần đầu tiên của Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Herman Van Rompuy vào cuối tháng 10 này là một sự kiện quan trọng.

Có thể nói, với sự phát triển mạnh mẽ và tích cực của quan hệ Việt Nam - EU và các nước thành viên trong suốt hơn 20 năm qua, việc ký chính thức PCA và khởi động đàm phán Hiệp định thương mại tự do (FTA) Việt Nam - EU mở ra nhiều triển vọng cho quan hệ Việt Nam - EU. Quan hệ hai bên đang bước sang một giai đoạn phát triển mới, với phạm vi và mức độ hợp tác rộng lớn và sâu sắc hơn.

Nguồn ĐCS

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN