Tiềm năng và hướng sử dụng chế phẩm sinh học phát triển nền nông nghiệp hữu cơ

24/05/2013 - 08:05
So sánh trái bắp đạt loại 1 của cây thí nghiệm bón bổ sung phân hữu cơ từ mụn dừa và đối chứng.

Bến Tre là tỉnh thuần nông, ngoài việc trồng lúa và nuôi trồng thủy sản thì chăn nuôi gia súc, gia cầm, kinh tế vườn dừa, cây ăn quả cũng góp phần lớn vào sự ổn định và phát triển kinh tế của tỉnh nhà.

Cùng với 58.441ha diện tích dừa, Bến Tre có khoảng 32.000ha diện tích cây ăn trái, 10.687ha cacao và 4.466ha mía (nguồn: Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bến Tre) đang phát triển khá tốt và có chiều hướng tăng. Hàng năm, lượng phế thải trong chăn nuôi gia súc, gia cầm và phế phẩm thải ra trong sản xuất nông nghiệp của các loại cây trồng nêu trên tại tỉnh là khá lớn. Lượng phế thải này phần lớn là những hợp chất hữu cơ giàu cacbon, sản phẩm sau quá trình phân hủy của chúng có thể được sử dụng như phân hữu cơ, có khả năng thay thế phân chuồng, có tác dụng làm cho đất tơi xốp, cải thiện các đặc tính của đất nhất là khả năng giữ nước.

Hiện nay, sự phát triển nền nông nghiệp của tỉnh đang đi vào mức độ thâm canh, xen canh cao với việc sử dụng ngày càng nhiều phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Sự canh tác trên đã làm cho đất đai ngày càng chai cứng, thoái hóa, dinh dưỡng bị mất cân đối, mất cân bằng hệ sinh thái trong đất; hệ vi sinh vật trong đất bị xáo trộn, tồn dư các chất độc hại trong đất ngày càng cao, nguồn bệnh tích lũy trong đất càng nhiều dẫn đến có thể phát sinh các loại dịch hại nghiêm trọng, khó dự báo trước. Chính vì vậy, việc tăng cường phát triển nền nông nghiệp hữu cơ, bền vững và bảo vệ môi trường với việc tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học trong phòng trừ sâu bệnh, sử dụng phân bón hữu cơ trong canh tác cây trồng đang là xu hướng chung của Bến Tre nói riêng và cả nước nói chung.

Năm 2010, dưới sự chuyển giao công nghệ từ Trung tâm Nghiên cứu chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp TP. Hồ Chí Minh (nay là Trung tâm Nghiên cứu đất, phân bón và môi trường phía Nam), Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ Bến Tre (Trung tâm) đã sản xuất thành công đất sạch dinh dưỡng và 3 loại phân hữu cơ từ mụn dừa là: phân hữu cơ khoáng (HCK), phân hữu cơ sinh học cao cấp (HCSHCC), phân hữu cơ vi sinh (HCVS). Các loại phân kể trên đều đạt tiêu chuẩn chất lượng tốt như: cung cấp cân đối và đầy đủ các nguyên tố dinh dưỡng cho cây trồng, giúp cây phát triển tốt; bổ sung một số chủng vi sinh vật hữu ích cho đất; kích thích ra rễ, bộ rễ phát triển mạnh giúp cây hấp thu tốt nguồn dinh dưỡng, tăng cường chống chịu khô hạn, tăng sức đề kháng với các loại sâu bệnh; cải tạo đất tơi xốp, tăng khả năng giữ ẩm cho cây, tăng cường độ phì nhiêu, màu mỡ cho đất; tăng năng suất và chất lượng nông sản.

Qua khảo nghiệm trên một số cây trồng như: thanh long, bắp, lúa, bưởi, cacao do Trung tâm phối hợp với Hội nông dân các huyện ở 4 tỉnh, thành phố: Bến Tre, Vĩnh Long, Long An, TP. Hồ Chí Minh, bước đầu đã cho thấy việc bón bổ sung các loại phân bón HCVS, HCK và HCSHCC với liều lượng thích hợp cho năng suất cao hơn so với đối chứng từ 10,82 - 15,01%. Hiện nay, sản phẩm đã được một số đại lý phân bón trong và ngoài tỉnh, nông dân đặt hàng để phân phối và sử dụng. Sự thành công này ngoài góp phần xử lý ô nhiễm môi trường, còn đem lại công ăn việc làm cho nông dân, đồng thời tạo ra sản phẩm mới phục vụ sản xuất nông nghiệp, tăng thu nhập cho nông dân trồng dừa trên cùng một đơn vị diện tích và góp phần vào việc đa dạng hóa các sản phẩm từ cây dừa.

Tuy nhiên, điều này cũng chưa giải quyết triệt để việc xử lý các phế phẩm nông nghiệp theo hướng có sinh lợi. Do đó, trong thời gian tới, Trung tâm dự kiến sẽ ứng dụng những tiến bộ gần đây của khoa học công nghệ tạo ra một số chế phẩm sinh học đáp ứng yêu cầu vừa góp phần xử lý phế phẩm nông nghiệp, vừa tạo ra sản phẩm mới phục vụ sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững như:

- Chế phẩm Compost maker: là kết quả nghiên cứu thuộc đề tài khoa học công nghệ cấp Nhà nước “Nghiên cứu công nghệ sản xuất phân bón vi sinh vật chức năng phục vụ chăm sóc cây trồng cho một số vùng sinh thái” nằm trong chương trình nghiên cứu phát triển công nghệ sinh học do Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp Việt Nam chủ trì (nay là Viện Thổ nhưỡng nông hóa) và được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công nhận là tiến bộ khoa học kỹ thuật. Chế phẩm Compost maker được ứng dụng xử lý nhiều loại cơ chất hữu cơ như: than bùn, phân gia súc, gia cầm, phế phẩm nông nghiệp (rơm, rạ, thân lá cây, vỏ cà phê, vỏ cacao…) làm phân bón hữu cơ sinh học.

- Chế phẩm vi sinh vật chức năng, phân hữu cơ vi sinh vật chức năng cũng là kết quả nghiên cứu của đề tài trên. Trong các chế phẩm này có chứa một số loài vi sinh vật có ích, như: vi sinh vật cố định nitơ, vi sinh vật phân giải lân, vi sinh vật đối kháng vi khuẩn gây bệnh vùng rễ thực vật. Bằng những tác nhân sinh học, các chế phẩm tạo ảnh hưởng tích cực đến sinh trưởng, phát triển của cây trồng, góp phần cung cấp dinh dưỡng, hạn chế bệnh vùng rễ; giúp hạn chế sử dụng các sản phẩm phân bón hóa học, giảm chi phí sản xuất, đồng thời nâng cao chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm và tăng năng suất cây trồng.

- Trong những năm gần đây, cùng với xu hướng phát triển một nền nông nghiệp sạch và bền vững, các loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hữu cơ hoặc có nguồn gốc sinh học được đề cao, tập trung nghiên cứu và phát triển. Trichoderma là loại nấm đối kháng có tác dụng cao trong việc thúc đẩy quá trình phân hủy chất hữu cơ và có nhiều tác dụng khác, được dùng cho các loại cây trồng. Cũng với sự chuyển giao công nghệ của Viện Thổ nhưỡng nông hóa, Trung tâm sẽ tạo ra sản phẩm nấm Trichoderma được phân lập từ giống địa phương. Điều này bảo đảm cho sự thích nghi của chế phẩm khi được sử dụng rộng rãi tại tỉnh Bến Tre. Chế phẩm có thể sử dụng kết hợp với một số chế phẩm vi sinh khác để phân hủy phân hầm cầu, và xử lý đáy ao hồ nuôi tôm cá; khử mùi hôi ở bãi phân, chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường; phối trộn để sản xuất phân hữu cơ vi sinh, phân hữu cơ sinh học, tăng cường khả năng chống nấm bệnh gây hại hệ thống rễ cây trồng và cải tạo đất.

Việc xử lý và tận dụng nguồn phế thải giàu hợp chất cacbon bằng giải pháp sinh học với mục đích phục vụ cho sản xuất nông nghiệp là một hướng đi đúng đắn và đã thu hút được sự quan tâm của các nhà khoa học. Xây dựng dây chuyền công nghệ nhằm tạo ra các chế phẩm sinh học hiệu quả và an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp, giảm giá thành sản xuất; đồng thời, nâng cao nhận thức, trình độ kỹ thuật cho người dân là rất cần thiết, góp phần ổn định nguồn nguyên liệu cho các nhà máy, tăng kim ngạch xuất khẩu của tỉnh và qua đó nâng cao đời sống cho vùng nông thôn Bến Tre là phù hợp với chủ trương chung về xây dựng nông thôn mới hiện nay.

Bến Tre xác định kinh tế vườn là một trong những ngành phát triển chủ lực của tỉnh nhà. Một số mô hình kinh tế đạt hiệu quả như: cây cacao xen vườn dừa, các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP trên cây ăn trái... Tuy nhiên, các vấn đề cần được quan tâm trên cây ăn quả như chất lượng không đồng đều, các mô hình an toàn sinh học chưa được nhân rộng, khả năng cạnh tranh trên thị trường ngoài nước chưa cao. Vì thế, có những chế phẩm sinh học đạt chất lượng tốt, phù hợp với điều kiện tự nhiên và ổn định sẽ góp phần hỗ trợ người nông dân yên tâm trong sản xuất nông nghiệp, hướng người nông dân đến một nền sản xuất nông nghiệp xanh, sạch và bền vững hơn.

Trương Minh Tú

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN