Tôn kính Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu

30/06/2022 - 14:55

BDK - Ngày 23-11-2021, Kỳ họp Đại hội đồng UNESCO lần thứ 41, tại Paris (Pháp), UNESCO đã thông qua danh sách các danh nhân văn hóa và sự kiện lịch sử niên khóa 2022-2023 để UNESCO cùng vinh danh và tham gia kỷ niệm năm sinh/ năm mất, trong đó có Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu. Đây là niềm tự hào, niềm vui không chỉ của nhân dân Bến Tre mà cả dân tộc Việt Nam. Nhân dịp này, nhiều cán bộ lãnh đạo đã bày tỏ tự hào, lòng tôn kính đối với nhà thơ, nhà giáo, thầy thuốc Nguyễn Đình Chiểu.

Văn bia cụ Nguyễn Đình Chiểu. Ảnh: H. Thi

Văn bia cụ Nguyễn Đình Chiểu. Ảnh: H. Thi

Nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Vũ Hồng Thanh

 Sinh ra và lớn lên trong thời loạn lạc, đất nước đầy biến cố, bi thương, Nguyễn Đình Chiểu phải sớm chịu nỗi bất hạnh, đau khổ và hai con mắt bị mù khi tuổi đời còn rất trẻ. Giấc mộng công danh đã không thành, tình duyên trắc trở, cánh cửa cuộc đời tưởng như khép lại. Thế nhưng, bằng ý chí và nghị lực phi thường, cụ đã vươn lên làm chủ số phận, vượt qua những thử thách khắc nghiệt nhất, không ngừng làm việc, học hỏi để làm nghề dạy học, bốc thuốc trị bệnh cứu người. Nguyễn Đình Chiểu đã tỏ ra xuất sắc trong cả nghề giáo lẫn nghề y. Cụ đã bồi bổ cho con người cả hai lĩnh vực cực kỳ quý báu, là sức khỏe và trí tuệ.

Nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Vũ Hồng Thanh.

Nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Vũ Hồng Thanh.

Trên cương vị của một nhà thơ, cái thâm thúy trong thơ văn của Nguyễn Đình Chiểu chính là ở chỗ chê khen, biểu dương và phê phán, thương ghét rạch ròi, chánh tà minh bạch, hợp đạo lý, thuận tình người. Mặt khác, tính nhân văn trong quan điểm người cầm bút của Nguyễn Đình Chiểu: “Văn dĩ tải đạo”, dùng văn chương để truyền tải đạo lý làm người: “Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm/ Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà” đã góp phần mở đầu cho dòng văn học yêu nước, cho một thời đại văn học vẻ vang của dân tộc ta - văn chương chiến đấu, vị nhân sinh, đầy tinh thần tiến công và tinh thần nhân ái, mà sau này Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Nay ở trong thơ nên có thép/ Nhà thơ cũng phải biết xung phong”.

Tuy không phải quê hương, nhưng Nguyễn Đình Chiểu đã sống, làm việc 26 năm cuối đời ở Bến Tre. Chú Hai Nguyễn (Nguyễn Văn Châu - nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Bến Tre), lúc sinh thời đã viết: Nhân cách của nhà giáo Nguyễn Đình Chiểu có ảnh hưởng rất lớn đối với vùng đất Bến Tre. Ngày nay, nói đất Bến Tre là quê hương của cụ Đồ Chiểu chính là nói đến truyền thống văn hóa Việt Nam, mà Nguyễn Đình Chiểu là một con người tiêu biểu và là người có công bảo vệ, truyền lại cho các thế hệ sau này những gì tốt đẹp nhất của truyền thống văn hóa ấy.

Việc UNESCO ra Nghị quyết vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm năm sinh, năm mất của Nguyễn Đình Chiểu là tôn vinh một con người luôn vượt qua những thử thách khắc nghiệt nhất và không ngừng làm việc, học hỏi để phục vụ cho đời, cũng đồng thời là tôn vinh những giá trị và ý nghĩa nhân văn cao đẹp, trường tồn trong thơ ca Nguyễn Đình Chiểu, không chỉ trong phạm vi Việt Nam mà còn trên bình diện thế giới.

 Nguyên Phó chủ tịch UBND tỉnh, Chủ tịch Hội Bảo trợ bệnh nhân nghèo tỉnh Trần Công ngữ

Việc Nguyễn Đình Chiểu được UNESCO công nhận là Danh nhân thế giới đối với tôi - một trong những người làm công tác văn hóa khá lâu năm thì đây là niềm vui, niềm tự hào to lớn, cho nhân dân Bến Tre nói riêng và cả nước nói chung. Nguyễn Đình Chiểu dù không sinh ra trên mảnh đất Bến Tre, nhưng tự nhiên nhân dân Bến Tre kính mến cụ và họ tự xưng Bến Tre là quê hương của cụ Đồ Chiểu. Đấy là niềm vui, niềm tự hào và ảnh hưởng rất lớn về tư tưởng, nhân cách của cụ Nguyễn Đình Chiểu đối với người dân Bến Tre. Tác phẩm Lục Vân Tiên không phải cụ viết ở Bến Tre nhưng đã thật sự đi vào lòng người dân Bến Tre. Có nhiều người lớn tuổi ru con ngủ bằng việc nói thơ Vân Tiên, mà họ đâu có biết chữ. Những truyền khẩu vậy rồi nhiều người đã thuộc lòng, rồi truyền với nhau cho con cháu cùng hát. Đó là ảnh hưởng rất lớn. Vấn đề lớn nữa đó là có thể vì cái chữ “Trai thời trung hiếu làm đầu/ Gái thời tiết hạnh làm câu trau mình”, đã được hun đúc và tạo sự nhận thức sâu sắc trong mọi tầng lớp nhân dân. Cho nên, trải qua 2 cuộc kháng chiến, gần 30 ngàn liệt sĩ, trong đó có 947 liệt sĩ nữ, trong khi đó dân số của tỉnh chỉ có 600 ngàn người vào năm 1960.

Nguyên Phó chủ tịch UBND tỉnh, Chủ tịch Hội Bảo trợ bệnh nhân nghèo tỉnh Trần Công ngữ.

Nguyên Phó chủ tịch UBND tỉnh, Chủ tịch Hội Bảo trợ bệnh nhân nghèo tỉnh Trần Công ngữ.

Tôi rất tâm đắc chuyện người đề xuất lấy ngày 1-7 là ngày sinh của cụ làm Ngày hội truyền thống Văn hóa tỉnh nhà, mà chúng ta đã thực hiện 30 năm qua.

Hồi đó, tỉnh còn nghèo lắm, nhưng đã tập trung ra Bộ Văn hóa không biết bao nhiêu lần để xin được kinh phí xây dựng khu tưởng niệm của cụ Nguyễn Đình Chiểu cho đến bây giờ. Vấn đề chúng ta hôm nay là phải bảo tồn, tôn tạo và phát huy những giá trị cao quý ấy.

Tôi có mấy kiến nghị, thứ nhất là, Chính phủ quy hoạch và mở rộng Di tích Quốc gia đặc biệt Mộ và Khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu hiện nay, nên đưa danh sách những người hoạt động văn hóa, thầy thuốc, thầy giáo nổi tiếng của Bến Tre, dựng thành bia trong khu di tích này. Khi du khách đến viếng thấy rằng, thế hệ sau Nguyễn Đình Chiểu thì Bến Tre có những con người như vậy. Chẳng hạn như cụ Ca Văn Thỉnh, Đoàn Thúy Ba, Trần Hữu Nghiệp... Thứ hai là, tỉnh đã có Giải Văn học - Nghệ thuật Nguyễn Đình Chiểu, thì cần mở rộng giải thưởng này ra tôn vinh cả thầy thuốc, thầy giáo.

 Chủ tịch Hội Di sản văn hóa tỉnh Nguyễn Quang Trị  

Khi tiếp nhận được thông tin từ GS.TS Nguyễn Chí Bền điện vào cho biết UNESCO đã vinh danh cụ Nguyễn Đình Chiểu, lúc đó tôi có một cảm giác rất đặc biệt. Có thể nói là rất vui mừng, phấn khởi, vinh dự, tự hào và vô cùng biết ơn cụ Nguyễn Đình Chiểu. Bởi vì đây là lần đầu tiên trong lịch sử của Bến Tre, của Nam Bộ, một nhà thơ đời thường gắn bó với nhân dân, với nông dân được trở thành Danh nhân thế giới, là một trong 6 người Việt Nam vinh dự được UNESCO vinh danh danh hiệu này. Điều này thêm một lần nữa khẳng định những giá trị Danh nhân của Nguyễn Đình Chiểu, của cốt cách con người Việt Nam, của văn hóa Việt Nam đã và đang hòa chung vào dòng chảy của văn hóa nhân loại.

 Chủ tịch Hội Di sản văn hóa tỉnh Nguyễn Quang Trị.

 Chủ tịch Hội Di sản văn hóa tỉnh Nguyễn Quang Trị.

Giá trị văn hóa mà Nguyễn Đình Chiểu để lại cho chúng ta rất nhiều và vô cùng phong phú. Đó là đức nhân, trung, hiếu, tiết, nghĩa; là nghị lực đương đầu, vượt lên số phận nghiệt ngã; là lòng yêu nước thương dân, mến chuộng hòa bình; là lập trường dứt khoát bạn - thù; là lòng tin vững chắc vào sứ mạng con người khi phục vụ nhân dân, phục vụ chính nghĩa dân tộc; là tinh thần tự học, tự rèn, lạc quan, sáng tạo mãi, kể cả trong những điều kiện bi đát nhất của cuộc đời. 

Tôi nghĩ, muốn phát huy tốt giá trị văn hóa của Nguyễn Đình Chiểu, trước hết chúng ta cần phải tập trung cho việc khai thác, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa phi vật thể liên quan đến Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu. Bởi vì trước tác của cụ và trước tác của nhiều tác giả viết về cụ rất phong phú, rất bổ ích, kể cả người nước ngoài, cần phải được sưu tầm, chắt lọc chặt chẽ để kịp thời phổ biến ra đại chúng trong nước và quốc tế. Đó chính là chiếc “cầu nối” văn hóa để Việt Nam và thế giới gần gũi hơn, hiểu nhau hơn và có điều kiện phát huy giá trị di sản văn hóa hiệu quả hơn, nhất là phát huy giá trị văn hóa gắn kết với phát triển du lịch trong hiện tại và tương lai.

Hữu Hiệp

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN